Usterki tarasu z utrudnionym odprowadzaniem wody opadowej

Dane ogólne
Budynek zrealizowany został jako 3-kondygnacyjny, w technologii tradycyjnej udoskonalonej, całkowicie podpiwniczony, z podziemną halą garażową w obszarze rzutu całego budynku. Mury zewnętrzne z bloków wapienno-piaskowych o grubości 25 cm, stropy międzykondygnacyjne zaprojektowane jako masywne, żelbetowe o grubości 20 cm. Ocieplenie murów zewnętrznych w poziomie kondygnacji nadziemnych zaprojektowane zostało z zastosowaniem technologii BSO (Bezspoinowy System Ocieplania) z materiału termoizolacyjnego (polistyren ekspandowany (styropian) FS-20) o grubości 14 cm.    

W okresie minionym przeprowadzone zostały prac remontowe tarasu nad podziemną halą garażową. Taras leży w obszarze ograniczonym osiami 4–6 oraz H-M, których zakres obejmował jedynie fragmentaryczną wymianę uszkodzonych (odspojonych) płytek mrozoodpornych – po dwa rzędy wzdłuż ścian zewnętrznych budynku w osiach 4, H oraz 5 (rys. 1).

Rys. 1. Usytuowanie tarasu nad podziemną halą garażową w budynku mieszkalnym. W kółku fragment tarasu objęty analizą (na podstawie archiwalnej dokumentacji projektowej)

Rok po przeprowadzeniu prac naprawczych ponownie wystąpiły usterki okładziny tarasu, jak również usterki wilgotnościowe w obszarze lokalu mieszkalnego, w części pomieszczeń przyległych do tarasu.    
  
Opis usterek tarasu
Uszkodzenia okładziny występowały w obszarze tarasu nad podziemną halą garażową (rys. 2a). Szczególnie intensywne były uszkodzenia krawędzi tarasu (wzdłuż osi M) odpowiadającej poziomowi stropu nad podziemną halą garażową – widoczne były odpadające okładziny z płytek mrozoodpornych i mrozowe wykruszenia warstwy gładzi betonowej (rys. 2b, c, d).

Na całej powierzchni okładziny z płytek mrozoodpornych występowały ubytki w postaci wykruszeń spoin (fug), w tym także w obszarze wymienionych płytek mrozoodpornych (rys. 2e, f).

W miejscu przeprowadzenia rury spustowej przez strop w poziomie podziemnej hali garażowej nie występowały przecieki (rys. 2g). 

Na powierzchni tarasu widoczne były podwyższenia okładziny w częściach przynależnych do poszczególnych lokali mieszkalnych (rys. 2h).

W obszarze lokalu mieszkalnego przyległego do tarasu widoczne były  uszkodzenia wilgotnościowe (w obszarze pomiędzy osiami 3–4). Usterki występowały również w ścianie wzdłuż tarasu (wnęki tarasowej w osi 4)  zawilgocenie wyprawy tynkarskiej wewnątrz mieszkania dochodziło do ok. 30 cm powyżej poziomu posadzki w mieszkaniu (rys. 2i). Wzdłuż fragmentu ściany, gdzie znajduje się otwór drzwiowy prowadzący na taras (wzdłuż osi K) widoczne były rozwarstwienia okładziny wykończeniowej wewnątrz mieszkania, odparzenia i deformacja progu drzwiowego, jak również odparzenia okładziny tarasu.

Wzdłuż ściany oddzielającej lokale mieszkalne (w przestrzeni pomiędzy osiami 3 oraz 4) widoczne były zawilgocenia wyprawy tynkarskiej, które skutkowały lokalnym uszkodzeniem struktury muru. Wysokość uszkodzeń wilgotnościowych wynosiła ok. 20 cm powyżej poziomu posadzki w lokalu  mieszkalnym.

a)

b)

c)

d)

e)

f)

g)

h)

i)

Rys. 2. Taras nad podziemną halą garażową: a) widok tarasu, b) c) uszkodzenia krawędzi tarasu, d) sposób mocowania balustrady ochronnej na krawędzi tarasu, e) ubytki spoin (fug) wzdłuż koryta odwadniającego wyprofilowanego z mrozoodpornych płytek okładzinowych, f) przejście rury spustowej przez strop nad podziemną halą garażową, g)  fragment tarasu przynależny do lokalu mieszkalnego, h) usterki tynku wewnętrznego w lokalu mieszkalnym, i) zawilgocenie płyt okładzinowych tarasu przy próg wejściowym do lokalu mieszkalnego

Analiza stanu technicznego tarasu
Uwzględniając układ warstw wykonany na tarasie nad podziemną halą garażową w części objętej opracowaniem, taras można zakwalifikować jako tzw. taras klasyczny, czyli rozwiązanie projektowe, w którym izolacja przeciwwodna właściwa znajduje się poniżej izolacji termicznej.

W obszarze tarasu pomiędzy osiami od 3–4 do 6 oraz od H do M występowały  usterki warstw wykończeniowych, którym towarzyszyły usterki wilgotnościowe w lokalach mieszkalnych. Brak było widocznych śladów przecieków do wnętrza podziemnej hali garażowej w obszarze fragmentu tarasu objętego opracowaniem.

Analiza geometrii okładziny tarasu wskazała, że podłużne koryto odwadniające w postaci spadku podłużnego wykonane zostało jako przesunięte w kierunku ściany zewnętrznej w osi 4, a nie zostało wykonane w środku geometrycznym przestrzeni pomiędzy ścianami w osiach 4 i 5. Prawdopodobną przyczyną takiej sytuacji był fakt, że do środka przestrzeni pomiędzy ścianami w osiach 4 i 5 dochodził fragment tarasu przynależny do jednego z lokali mieszkalnych, który wyznaczony został poprzez wykonanie podwyższonej okładziny z płytek.

Ze względu na ukształtowanie nawierzchni części tarasu spływająca podczas opadów atmosferycznych woda opadowa, z uwagi na niesymetryczne wyprofilowanie spadku podłużnego tarasu, przesunięte w kierunku muru zewnętrznego jednego z lokali  mieszkalnych (w kierunku ściany w osi 4), przelewając się przez wyprofilowane koryto odwadniające penetrowała poprzez spoiny, przedostając się pod płytki okładzinowe tarasu. Z powodu niewykonania podczas budowy budynku izolacji przeciwwodnej podpłytkowej oraz będący tego konsekwencją brak jej wywinięcia na mur zewnętrzny, woda penetrowała w kierunku lokalu mieszkalnego, przyczyniając się do zawilgocenia ścian i podłogi w obszarze mieszkania.  

Rys. 3. Odprowadzenie wód opadowych z tarasu nad podziemną halą garażową – stan projektowany 

Długoletni okres eksploatacji budynku przyczynił się do rozszerzenia występujących usterek wilgotnościowych ze względu na występowanie odparzenia części płytek i podciąganie wilgoci w miejscach uszkodzonej okładziny.

Przeprowadzone w okresie minionym prace naprawcze tarasu nad podziemną hala garażową, polegające na fragmentarycznej wymianie okładziny okazały się całkowicie nieskuteczne, a ich zakres był niezgodny z zasadami wiedzy technicznej.

Propozycje usunięcia usterek tarasu
Uwzględniając zakres usterek zaproponowano następujący zakres prac remontowych:

• opracowanie uproszczonej dokumentacji remontowej tarasu zawierającej:
  • opis planowanych do zastosowania rozwiązań materiałowo-technologicznych,    
  • rysunki architektoniczne (rzuty oraz szczegóły detali),
  • podział prac naprawczych na sekcje robocze,
• na podstawie opracowanej dokumentacji remontowej przystąpienie do  prac naprawczych:
  • demontaż istniejącego układu warstw wykończeniowych na tarasie do poziomu wierzchu stropu nad podziemną halą garażową [5–6],
  • demontaż istniejących balustrad ochronnych,
  • odtworzenie układu warstw na tarasie:  
    • na górnej powierzchni tarasu wykonanie warstwy czepnej z użyciem mineralnej, modyfikowanej polimerami drobnoziarnistej zaprawy cementowej,  
    • poddanie górnej powierzchni tarasu reprofilacji mineralną modyfikowaną polimerami drobnoziarnistą zaprawą cementową na bazie mikrokrzemionki,
    • zagruntowanie podłoża dyspersyjną masą asfaltowo-kauczukową na zimno,
    • wykonanie izolacji przeciwwodnej właściwej z zastosowaniem dwuskładnikowej bezrozpuszczalnikowej, dyspersyjnej asfaltowo-kauczukowej masy izolacyjnej. Podczas prac związanych z wykonywaniem tej izolacji szczególną uwagę należało zwrócić na wykonanie faset przyściennych oraz na wyprowadzenie izolacji na wysokość ok. 25 cm powyżej poziomu wierzchu tarasu nad podziemną halą garażową. W celu wyprowadzenia izolacji przeciwwodnej na ściany budynku konieczne byłoby wycięcie materiału termoizolacyjnego w strefie przypodłogowej (przyposadzkowej) tarasu na wysokość ~35 cm,
    • ułożenie na tarasie izolacji termicznej z polistyrenu ekstrudowanego (XPS-styrodur). Zastosowanie polistyrenu ekspandowanego (EPS200) skutkowałoby zwiększeniem grubości materiału termoizolacyjnego, co mogłoby okazać się zagadnieniem kluczowym ze względu na ograniczenie miejsca z powodu poziomu spodu drzwi tarasowych. Należy zauważyć, że zastosowanie polistyrenu ekspandowanego o właściwościach ekstrudowanego (EPSP) byłoby całkowicie nieuzasadnione zarówno we względów technicznych, jak również uwarunkowań ekonomicznych,
    • wykonanie warstwy dociskowej z betonu klasy C20/25 o grubości 5 cm (min. 4,5 cm) ze spadkiem podłużnym 2%. Beton należałoby zazbroić przeciwskurczowo siatką z prętów ?3 mm o oczkach 15×15 cm2 lub zastosować zbrojenie rozproszone. Wykonana warstwa dociskowa powinna być zdylatowana w pola o powierzchni ≤ 10 m2 przy stosunku boków pól od 1:1 do 1:1.5. Warstwę dociskową z betonu należałoby ułożyć wyprofilowując spadki do odprowadzenia wody opadowej. W ramach prac remontowych należało założyć, że nie wykonano spadków w poziomie wierzchu stropu nad podziemną halą garażową, co jest błędem wykonawczym oraz istotnym niedociągnięciem projektowym,
    • ze względu na geometrię tarasu wsparcie odprowadzania wody opadowej poprzez montaż odwodnienia liniowego, posadowionego w przestrzeni ograniczonej osiami 4–5 oraz H-M, rozmieszczonego prostopadle do krawędzi tarasu wzdłuż osi M (rys. 3). Odwodnienie liniowe należałoby posadowić na pocienionej warstwie izolacji termicznej z polistyrenu ekstrudowanego (XPS-styroduru), ponadto należy zapewnić dylatacje obwodową z materiału trwale plastycznego pomiędzy płaszczyznami bocznymi odwodnienia liniowego, a warstwą dociskową z gładzi betonowej,
    • wykonanie izolacji przeciwwodnej podpłytkowej z mineralnej mikrozaprawy uszczelniającej, mostkującej pęknięcia i zarysowania (2-składnikowa folia wysokociśnieniowa). Podczas prac związanych z wykonywaniem izolacji przeciwwodnej podpłytkowej szczególną uwagę należałoby zwrócić na wyprowadzenie izolacji na wysokość ~30 cm powyżej poziomu wierzchu tarasu nad podziemną halą garażową, uwzględniając grubość warstwy izolacji termicznej oraz grubość warstwy dociskowej z gładzi betonowej,
    • zamontowanie wzdłuż krawędzi zewnętrznych tarasu blach okapowych profili systemowych,
    • ułożenie zewnętrznej okładziny ochronnej z płytek mrozoodpornych typu gres przy użyciu cienkowarstwowej elastycznej zaprawy klejącej. Należałoby zastosować tzw. metodę kombinowaną, czyli klej rozłożyć na podłożu z zastosowaniem grzebienia oraz nałożyć go na całą powierzchnię płytek,
    • wykończenie fragmentów tarasu przynależnych do poszczególnych lokali mieszkalnych okładziną z płytek mrozoodpornych typu gres na pogrubionej warstwie kleju tak, aby jednoznacznie wskazać obszar przynależny do poszczególnych lokali mieszkalnych,
    • odtworzenie zdemontowanych fragmentów izolacji termicznej murów zewnętrznych z zastosowaniem polistyrenu ekstrudowanego (XPS) jako materiału termoizolacyjnego. Odtworzenie w zakresie rozwiązań technologicznych należałoby przeprowadzić zgodnie z  wymaganiami zamieszczonymi w [7–8],
    • odtworzenie cokolików przyściennych,
    • nie zabudowywanie płytkami krawędzi tarasu,
    • montaż rynny do odprowadzenia wody opadowej na krawędzi muru wzdłuż osi M,
    • przed rozpoczęciem prac związanych z wykonywaniem właściwej izolacji przeciwwodnej rozważyć ewentualne usunięcie balustrad ochronnych wyznaczających fragmenty tarasu przynależne do poszczególnych lokali mieszkalnych – podyktowane jest to faktem perforacji izolacji przeciwwodnej przez elementy mocujące balustradę. W przypadku chęci pozostawienia balustrad należałoby na etapie realizacji izolacji przeciwwodnej zwrócić szczególną uwagę na dokładność i staranność uszczelnienia w miejscu mocowania słupków balustrady. W przypadku części tarasów przynależnych do poszczególnych lokali mieszkalnych należałoby rozważyć możliwość przebudowy fragmentów balustrad i mocowania ich od szczytu krawędzi budynku (stropu  nad podziemną halą garażową),
    • po zakończeniu prac remontowych tarasu przystąpienie do przeprowadzenia prac renowacyjnych elewacji, w tym jej zmycia i wykonania nowych ochronnych powłok malarskich wyprawy elewacyjnej. Podczas realizacji nowej warstwy ochronnej elewacji (wykonywania nowej powłoki malarskiej) należałoby zwrócić szczególną uwagę, aby deklarowany przez producenta farby współczynnik odbicia światła rozproszonego HBW dla kolorów przewidzianych do zastosowania na elewacji był wyższy niż 30.

Wnioski
Usterki wilgotnościowe tarasu nad parterem były następstwem:

• niedoskonałości projektowych,
• błędów wykonawczych,
• niewłaściwego zakresu prac remontowych. 

Do niedoskonałości projektowych zaliczyć należy: 

• brak uszczegółowienia w dokumentacji projektowej sposobu wykonania układu warstw tarasu.

Do błędów wykonawczych zaliczyć należy: 

• brak ułożenia płytek mrozoodpornych tzw. metodą kombinowaną, czyli przy jednoczesnym ułożeniu kleju na całej powierzchni podłoża i płytki,
• brak izolacji przeciwwodnej podpłytkowej zabezpieczającej przed penetracją wody w wyniku spływu grawitacyjnego,
• brak wywinięcie na mury zewnętrzne budynku izolacji przeciwwodnej podpłytkowej,
• brak zastosowania zbrojenia przeciwskurczowego warstwy dociskowej z gładzi betonowej,
• braku skutecznego wykonania izolacji przeciwwodnej właściwej, ze szczególnym uwzględnieniem braku jej wywinięcia na mury zewnętrzne budynku,
• brak wykonania właściwych obróbek blacharskich wzdłuż krawędzi tarasu.
• Do niewłaściwej eksploatacji zaliczyć należy: 
• przeprowadzenie prac remontowo-naprawczych, których zakres, obejmujący lokalny demontaż oraz późniejsze odtworzenie poprzedzone powierzchniową impregnacją istniejącej izolacji przeciwwodnej, nie gwarantował skuteczności działania.

Literatura:
[1] Francke B.: Izolacje wodochronne tarasów i balkonów. Projektowanie i wykonywanie – seria Instrukcje, Wytyczne, Poradniki, nr 477/2012. Wydawnictwo Instytutu Techniki Budowlanej, Warszawa, 2012.  
[2] Markiewicz P.: Detale projektowe dla architektów. Wydawnictwo Archiplus, Warszawa, 2009.
[3] Baranowski W.: Zużycie obiektów budowlanych. Wydawnictwo Warszawskiego Centrum Postępu Techniczno-Organizacyjnego Budownictwa, Ośrodek Szkolenia Wacetob Sp. z o.o., Warszawa, 2000,
[4] Substyk M.: Utrzymanie i kontrola okresowa obiektów budowlanych. Wydawnictwo ODDK, Warszawa, 2012, Wrocław, 2007.
[5] Rozporządzenie ministra budownictwa i przemysłu materiałów budowlanych z 28 marca 1972 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót budowlano-montażowych i rozbiórkowych (Dz.U. nr 13, poz. 91).
[6] Rozporządzenie ministra infrastruktury z 23 czerwca 2003 r. w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (Dz.U. nr 120, poz. 11).
[7] Instrukcja ITB nr 334/2002: Bezspoinowy system ocieplania ścian zewnętrznych budynków. Wydawnictwo Instytutu Techniki Budowlanej, Warszawa, 2002.
[8] Instrukcji ITB nr 418/2006: Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych, część C: Zabezpieczenia i izolacje, zeszyt 8: Bezspoinowy system ocieplania ścian zewnętrznych budynków. Wydawnictwo Instytutu Techniki Budowlanej, Warszawa, 2006.


Dr hab. inż. Maciej Niedostatkiewicz
Politechnika Gdańska
Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska
Katedra Budownictwa i Inżynierii Materiałowej
Pracownia Projektowo-Inżynierska Maciej Niedostatkiewicz