Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja. Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.
Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.

Rusztowania do prac dachowych

Ocena: 0
10658
Wszelkie roboty związane z dachami wiążą się z ryzykiem upadku z wysokości. Oprócz tego pojawia się problem zapewnienia pracownikom dostępu do miejsc pracy, co może być trudne – zwłaszcza przy okapie. Oba problemy można rozwiązać dzięki zastosowaniu rusztowań. W artykule przedstawiono podstawowe informacje na temat posiadania niezbędnych uprawnień do montażu i odbioru rusztowań oraz zasadnicze wytyczne wykonywania tych konstrukcji.


Rys. 1. Typy rusztowań: a) ramowe, b) stojakowe (modułowe)

Każda osoba, wykonująca roboty w pobliżu krawędzi dachu, jest zobowiązana posiadać odpowiednie zabezpieczenia przed upadkiem z wysokości. W przypadku dachów płaskich lub o nachyleniu do 20%, zgodnie z rozporządzeniem [1], powinny to być środki ochrony zbiorowej: np. balustrady, siatki ochronne i siatki bezpieczeństwa. Środki te jednak często wymagają zaangażowania innych konstrukcji tymczasowych. W dalszej części rozporządzenie mówi, że gdy dach posiada nachylenie powyżej 20% i gdy nie stosuje się rusztowań ochronnych, pracownicy są zobowiązani stosować środki ochrony indywidualnej lub inne urządzenia ochronne.

Typy rusztowań
Rusztowania mogą być doskonałym środkiem ochrony zbiorowej dla prac przy każdym typie dachu. Jednak powstaje pytanie: co oznacza pojęcie „rusztowania ochronnego”? I jakie typy rusztowań stosuje się do prac dekarskich?

Najbardziej ogólny podział rusztowań dzieli je na robocze i ochronne. Rusztowania robocze to tymczasowe konstrukcje budowlane, z których mogą być wykonywane prace na wysokości, służące do utrzymywania: osób, materiałów i sprzętu. Natomiast rusztowania ochronne służą do zabezpieczenia przed upadkiem z wysokości ludzi oraz przedmiotów. Podstawową różnicą jest więc przeznaczenie rusztowania - jego funkcja. W ogólnym przypadku rusztowanie ochronne pełni funkcję konstrukcji zabezpieczającej pracowników wykonujących dany obiekt budowlany, a nie jako środek umożliwiający wykonanie tych prac. W artykule skupię się jednak na zastosowaniu rusztowań roboczych.

W związku z tym, że roboty ciesielskie z drabin można wykonywać wyłącznie do wysokości 3 m, rusztowania robocze doskonale spełniają rolę zarówno środka umożliwiającego wykonanie prac, jak i zabezpieczenia zapobiegającego ryzyku upadku z krawędzi dachu.

Dwoma najczęściej stosowanymi w Polsce typami rusztowań są:
  • ramowe – czyli rusztowania, których podporami są płaskie konstrukcje ramowe,
  • stojakowe – czyli rusztowania, których podporami są pojedyncze pionowe słupy, zwane stojakami.
Rusztowania stojakowe dawniej wykonywane były jako rurowo-złączkowe. Obecnie stosowane są różne systemy rusztowań, wszystkie je wyróżnia łatwość montażu – nie potrzeba już wykonywać połączeń elementów za pomocą złączy dokręcanych kluczem, lecz posiadają one złącza klinowe. Producenci takich rusztowań proponują różne kształty złączy klinowych, jednak wszystkie łączy je jedna cecha: możliwość połączeń elementów co 0,5 m wysokości stojaka. Jest to tzw. wskaźnik modułowy. W związku z tym potocznie mówi się, że są to rusztowania modułowe.

Kto montuje i demontuje rusztowania
Zgodnie z obowiązującymi w naszym kraju przepisami, rusztowania powinny być montowane i demontowane przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia [1], [2]. Monterzy muszą ukończyć szkolenie i uzyskać pozytywny wynik sprawdzianu przeprowadzonego przez komisję powołaną przez Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego w Warszawie [3]. Efektem takiego egzaminu jest posiadanie Książki Operatora Maszyn Roboczych, z wpisem uprawniającym do montażu „Rusztowań budowlano-montażowych metalowych”. Uprawnienia te nazywane są potocznie: „książeczką monterską”, jednak nie upoważniają one do odbioru technicznego rusztowania. Po zakończeniu montażu rusztowania należy dokonać jego badania. Poświadczeniem wykonania badań (odbioru rusztowania) jest potwierdzenie w postaci wpisu w dzienniku budowy lub w protokole odbioru technicznego. Użytkowanie rusztowania jest dopuszczalne po dokonaniu jego odbioru przez kierownika budowy lub uprawnioną osobę. Jest to osoba posiadająca uprawnienia budowlane w specjalności konstrukcyjno-budowlanej do kierowania robotami budowlanymi. Nie należy tego mylić z tzw. „uprawnieniami monterskimi”!

Protokół odbioru powinien zawierać co najmniej następujące informacje:
  • dane o użytkowniku rusztowania,
  • przeznaczenie rusztowania,
  • dane wykonawcy montażu rusztowania, z podaniem imienia i nazwiska albo nazwą oraz numerem telefonu,
  • dopuszczalne obciążenia pomostów i konstrukcji rusztowania,
  • datę przekazania rusztowania do użytkowania,
  • oporność uziomu,
  • terminy kolejnych przeglądów rusztowania.
Ważną sprawą jest określenie konkretnej lokalizacji rusztowania, aby nie dopuścić do sytuacji, w której wszystkie rusztowania na budowie mogły być dopuszczone do użytkowania na podstawie jednego protokołu. Przepisy nie podają wzoru graficznego takiego protokołu, można go stworzyć samemu, bądź pobrać gotowy ze strony internetowej Polskiej Izby Gospodarczej Rusztowań (PIGR - organizacji reprezentującej branżę rusztowaniową w Polsce). Dodatkowo na rusztowaniu powinna być umieszczona tablica określająca wykonawcę montażu rusztowania (z imieniem i nazwiskiem lub nazwą oraz numerem telefonu) i informująca o dopuszczalnych obciążeniach pomostów i konstrukcji rusztowania. Zwyczajowo tablice takie, łącznie z kopią protokołu odbioru, wiesza się przy pionie komunikacyjnym rusztowania. W sytuacji, w której rusztowanie nie jest jeszcze ukończone, należy koniecznie wywiesić tablicę „Wstęp na rusztowanie wzbroniony”.

Rusztowania ramowe
Rusztowania ramowe są najprostszym rozwiązaniem, jeżeli chodzi o sposób montażu. Ich stosunkowo prosta budowa oraz mały nakład robocizny powodują, że są to najczęściej używane rusztowania do prac dachowych. W praktyce jednak pojawia się dylemat: czy można wykonać tylko jeden pomost roboczy np. bezpośrednio przy dachu? Takie rozwiązanie jeszcze bardziej zmniejszyłoby pracochłonność wykonania oraz zaoszczędziłoby ilość wbudowanych elementów, dzięki temu takie rusztowania mogłoby być wydajniejsze. Jednak należy wiedzieć, kiedy takie zabiegi można stosować.
W przypadku rusztowań ramowych pomosty systemowe funkcjonują jako stężenia poziome, w związku z tym należy pamiętać, że bezwzględnie wszystkie pola na całej wysokości rusztowania muszą być całkowicie wypełnione pomostami. W przypadku ich braku rusztowanie utraciłoby stateczność – nie byłoby usztywnione w płaszczyźnie poziomej. W wyjątkowych sytuacjach, gdy pomosty kolidują z istniejącym wyposażeniem obiektu, można ich nie montować, lecz w zamian należy zastosować w tym miejscu stężenie poziome np. w postaci rury. Oszczędności można za to poczynić w inny sposób. Ponieważ przy robotach dachowych często nie przewiduje się wykonywania prac na niższych poziomach rusztowania, poziomy takie można odgrodzić przy pionie komunikacyjnym i nie wyposażać ich np. w deski krawężnikowe, poręcze pośrednie oraz poręcze wewnętrzne. Jedynymi elementami tam wmontowanymi muszą być stężenia pionowe oraz poręcze główne na poziomie 1 m (które też usztywniają rusztowanie w poziomie).

Rusztowania modułowe
Problem wypełnienia wszystkich pół rusztowania nie występuje przy rusztowaniach modułowych. Są to z definicji konstrukcje przestrzenne i nie trzeba ich wyposażać na każdym poziomie w pomosty robocze z uwagi na zastosowanie rygli poziomych. Stężenia poziome umieszcza się zgodnie z instrukcją, jednak nie ma ich wiele. Jednak i w tym przypadku jeden poziom pomostów nie wystarcza. Jest to spowodowane tym, że każde rusztowanie robocze powinno posiadać:
  • pomost roboczy – czyli pomost ułożony z płyt znormalizowanych lub bali (desek), służący za stanowisko robocze i przenoszący ciężar znajdujących się na nim ludzi, materiałów, narzędzi i urządzeń niezbędnych do wykonania pracy,
  • pomost zabezpieczający – czyli pomost wykonany jak pomost roboczy, układany pod pomostem roboczym na niższej kondygnacji, służy do zabezpieczenia robotników przed upadkiem z pomostu roboczego.
Z uwagi na koszty rusztowania modułowe bardzo rzadko są wykorzystywane przy pracach dekarskich. Elementy tego rusztowania są droższe, a i sam montaż wymaga posiadania przez monterów stosownego doświadczenia. Rusztowania te są systemowym odpowiednikiem rusztowań rurowo-złączkowych, montowanych powszechnie w Polsce jeszcze kilkanaście lat temu. Rusztowania modułowe dają jednak ogromne możliwości kształtowania geometrii konstrukcji rusztowania.

Specyfika prac dachowych z rusztowaniami
Charakterystyczną cechą występującą przy pracach dachowych jest to, że najwyższy pomost roboczy należy poszerzyć, z uwagi na wysunięty okap dachu. Poszerzenie takie wykonuje się dzięki elementom systemowym o nazwie konsole rozszerzające (wsporniki). Producenci rusztowań oferują różne typy konsoli, a tym, co je odróżnia, jest ich szerokość (wysięg) oraz możliwość (lub jej brak) zamontowania na konsolach dodatkowych słupków do poręczy. Rozróżnia się więc konsole:
  • pojedyncze (jednopodestowe),
  • podwójne (dwupodestowe),
  • potrójne (trójpodestowe).
Przedstawiona na fot. 2 konsola posiada na końcu króciec łączący, na który nakłada się słupki do poręczy. Warto wiedzieć, że zgodnie z polskimi przepisami balustrada zabezpieczająca przed upadkiem z wysokości powinna składać się z:
  • deski krawężnikowej o wysokości 0,15 m,
  • poręczy ochronnej (poręczy głównej) umieszczonej na wysokości 1,1 m,
  • wolną przestrzeń pomiędzy deską krawężnikową a poręczą wypełnia się w sposób zabezpieczający pracowników przed upadkiem z wysokości (najczęściej jest to poręcz pośrednia).

Fot. 2. Konsola rozszerzająca pomost roboczy (dwupodestowa)


Zgodnie z rozporządzeniem [1] w przypadku rusztowań systemowych dopuszcza się umieszczanie poręczy ochronnej na wysokości 1 m. Przy pracach dachowych można jednak zastosować dodatkowe zabezpieczenia oferowane przez producentów. Są to m.in. wysokie słupki do poręczy (o wysokości 2 m), na których zamiast poręczy z rur można zamontować mocną siatkę (ogrodzenie) o oczkach nie przekraczających 10 × 10 cm. Szczegółowe wymagania dotyczące ogrodzeń siatkowych [4] mówią, że powierzchnia każdego otworu lub szczeliny w ogrodzeniu nie może przekraczać 100 cm2, a ponadto wymiar poziomy nie może być większy niż 50 mm. Nie należy jednak mylić mocnej siatki ze zwykłymi siatkami osłonowymi (ochronnymi) z tkanin, gdyż stosowanie siatek ochronnych z tkanin nie zwalnia z obowiązku stosowania balustrad!

Na fot. 3 przedstawiono zestaw dodatkowych zabezpieczeń przy okapie dachu. Wykonawcy dachu wymagają czasami nietypowych zabezpieczeń, np. płyt typu OSB, zwłaszcza gdy poniżej znajdują się istniejące ciągi komunikacyjne. Niestety, polskie normy nie określają szczegółowo, jak wykonać rusztowanie w rejonie okapu dachu. Można jednak skorzystać z wytycznych zawartych w normie niemieckiej DIN [5]. Podobne wytyczne znajdują się w instrukcjach montażu rusztowania, gdyż instrukcje te są często tłumaczeniem oryginału instrukcji sporządzonej przez producenta w kraju wytwarzania rusztowania.


Fot. 3. Pomost przy okapie zabezpieczony słupkiem o wysokości 2 m, z poręczami, ogrodzeniem siatkowym oraz płytami OSB

Rusztowania wspornikowe
W związku z tym, że roboty dachowe prowadzone są często na znacznych wysokościach, czasami nie opłaca się montować rusztowania stacjonarnego posadowionego w poziome terenu, zwłaszcza jeżeli roboty te mają trwać przez długi okres. W tym przypadku wykonuje się tzw. rusztowania wspornikowe. Są to rusztowania, których pomost roboczy oparty jest na wspornikach połączonych z obiektem budowlanym. Konstrukcje takie wykonuje się również w sytuacjach, gdy po prostu nie ma innej możliwości posadowienia rusztowania, np. z powodu sąsiadującego dachu innego budynku itp. Wtedy posadowienie wykonuje się na tzw. konsolach budowlanych, czyli na specjalnie skonstruowanych wspornikach wykonanych z kształtowników stalowych (fot. 3). Konsole takie mocowane są na pręty gwintowane, wklejane do ściany obiektu na zaprawę iniekcyjną o odpowiedniej wytrzymałości. Warto dodać, że w przypadku posadowienia rusztowania na konsolach budowlanych wymagana jest dokumentacja techniczna rusztowania w postaci projektu indywidualnego. Projekt taki jest również wymagany zawsze wtedy, jeżeli rusztowanie znacznie odbiega od wytycznych zawartych w instrukcji montażu i użytkowania rusztowania. W pozostałych przypadkach montażu rusztowań systemowych wystarczającą dokumentacja jest instrukcja. Rusztowania wspornikowe są zawsze konstrukcjami nietypowymi, dobieranymi indywidualnie do danego obiektu budowlanego. Z uwagi na skomplikowany zakres prac przy rusztowaniach, warto wtedy skorzystać z usług specjalistycznej firmy rusztowaniowej.


Rys. 4. Wytyczne montażu pomostu rusztowania w rejonie okapu dachu wg DIN


mgr inż. Piotr Kmiecik
Doktorant Politechniki Wrocławskiej
BIS plettac Sp. z o.o.
Członek PIGR




Literatura
[1] Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dziennik Ustaw z 2003 r. Nr 47 poz. 401)
[2] Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 września 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 178 Poz. 1745)
[3] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 20 września 2001 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robot ziemnych, budowlanych i drogowych (Dziennik Ustaw z 2001 r.
Nr 118 Poz. 1263)
[4] PN-EN 12811-1:2007 Tymczasowe konstrukcje stosowane na placu budowy. Część 1: Rusztowania. Warunki wykonania i ogólne zasady projektowania
[5] DIN 4420-1 Arbeits- und Schutzgerüste. Teil 1: Schutzgerüste. Leistungsanforderungen, Entwurf, Konstruktion und Bemessung


Źródło: Dachy, nr 12 (120) 2009
PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

Artykuły ekspertów

- Reklama -

Polecane firmy

- Reklama -


Którą akcję wspierania branży dekarskiej znasz najlepiej?







GŁOSUJ

Które okna dachowe (Twoim zdaniem) montujesz najszybciej?







GŁOSUJ