Remont konserwatorski kaplicy pw. św. Jadwigi Śląskiej w Wiśle Czarnym, cz. 2*)

Ocena: 0
1666
W artykule opisano remont konserwatorski kaplicy pw. św. Jadwigi Śląskiej w Wiśle Czarnym, zlokalizowanej na terenie Rezydencji Prezydenta RP Zamek – Narodowy Zespół Zabytkowy w Wiśle. Kaplica ma bardzo ciekawą więźbę dachową, a wykonany po blisko 100-letnim okresie eksploatacji obiektu remont konserwatorski obejmował m.in. właśnie wzmocnienie elementów więźby oraz wymianę części pokrycia gontem.

Fot. 1. Zawilgocenie i zagrzybienie desek podbitki w miejscu wadliwego przejścia przez pokrycie rury spustowej

Stan przed renowacją
Podczas wizji lokalnych stwierdzono liczne uszkodzenia i nieprawidłowości konstrukcji dachu obiektu. Zaliczyć do nich należy zawilgocenie drewna oraz porażenie przez owady i grzyby, osłabienie wsporników podpierających zastrzały wiązarów pełnych, uszkodzenia elementów pokrycia oraz wadliwie rozwiązany system odprowadzenia wód opadowych. Oprócz powyższych uszkodzeń obiekt wykazywał również uszkodzenia fundamentów i murów fundamentowych, pęknięcia posadzki nawy i prezbiterium oraz uszkodzenia ścian wieńcowych. Uszkodzenia te nie będą tu szczegółowo omawiane.

Podczas oględzin obiektu stwierdzono również zawilgocenie niektórych elementów konstrukcyjnych więźby dachowej. W najgorszym stanie znajdowały się końce przypustnic i namurnice. Ze względu na dobre warunki przewietrzania zawilgocenia nie były jednak znaczne i uszkodzenia elementów konstrukcji były małe. W znacznie gorszym stanie znajdowało się pokrycie z gontów, łacenie i drewniana podbitka, co związane było często z wadliwym sposobem odprowadzenia wód opadowych (fot. 1).

Lokalnie w miejscach największych zawilgoceń ścian zaobserwowano ślady rozwoju grzybów. Zidentyfikowano występowanie grzybów domowych i pleśniowych. Największe zniszczenia zlokalizowane były w narożniku południowo-zachodnim więźby. Drewno było porażone grzybami jedynie na niewielkich powierzchniach, głównie na powierzchni gontu i drewnianej podbitki dachu. Podczas oględzin stwierdzono również lokalne uszkodzenia drewna spowodowane jego porażeniem przez owady. Uszkodzenia te, w postaci otworów wylotowych występowały sporadycznie zarówno na ścianach, jak i na elementach więźby czy konstrukcji stropu chóru. Nie zaobserwowano wzmożonej aktywności owadów. Nie stwierdzono obecności żywych owadów ani larw. Największe uszkodzenia drewna przez owady występowały w dolnej części ścian i w podwalinach.

Stwierdzono ponadto występowanie uszkodzeń sposobu podparcia zastrzałów wiązarów głównych. Drewniane wsporniki, na których opierają się zastrzały, były obniżone o ok. 1 cm i obrócone (fot. 2). W związku z tym większość reakcji z dachu przejmowana była przez ściągi.


Fot. 2. Uszkodzenie oparcia zastrzału wiązara pełnego

Pokrycie dachu kaplicy gontem wykazywało lokalne uszkodzenia. Największe występowały w miejscach najbardziej narażonych na czynniki atmosferyczne, takich jak końce okapów i krawędzie połaci. W miejscach tych elementy pokrycia cechowały się zużyciem impregnacyjnych powłok ochronnych, zawilgoceniem oraz uszkodzeniem struktury drewna. Do wymiany zakwalifikowano ponad 20% gontu.

Analiza stanu konstrukcji
Na podstawie charakteru i zakresu uszkodzeń wyróżniono następujące przyczyny ich powstawania: biologiczna korozja drewna zwłaszcza w strefach narażonych na większe zawilgocenia, wpływy środowiska zewnętrznego (opady atmosferyczne, zmiany temperatury), naturalne zużycie powłok impregnacyjnych drewnianych elementów pokrycia dachu, wady konstrukcji oparcia zastrzałów wiązarów głównych na wspornikach ścian wieńcowych.

W celu określenia wytężenia elementów więźby dachowej przeprowadzono sprawdzające obliczenia statyczno-wytrzymałościowe drewnianej konstrukcji dachu. W obliczeniach wiązarów pełnych sprawdzano dwa warianty. W wariancie pierwszym przyjęto stan pierwotny, czyli pełne podparcie zastrzałów, natomiast w wariancie drugim uwzględniono stwierdzony obrót wspornikowych podpór pod słupkami zastrzałów poprzez wyeliminowanie w tych miejscach podpór i przekazanie reakcji z wiązarów głównych na ściany wyłącznie przez ściągi. Przeprowadzone obliczenia wykazały, że nośność wszystkich elementów konstrukcyjnych więźby dachowej, w tym również w zmienionym schemacie statycznym (po obrocie podpór) jest wystarczająca. Świadczy to o dużym zapasie nośności tkwiącym zazwyczaj w danych drewnianych konstrukcjach więźb dachowych.

Zakres remontu
W celu doprowadzenia konstrukcji kaplicy do dobrego stanu technicznego przewidziano i wykonano następujące prace remontowe:
  • wymiana zbutwiałych belek podwalinowych oraz bali ściennych nad podwalinami i w narożach przy ostatkach połączone z założeniem nowej poziomej izolacji przeciwwilgociowej;
  • przemurowanie rozluźnionych fragmentów kamiennych murów fundamentowych i uzupełnienie spoinowania zaprawą wapienno-cementową;
  • wzmocnienie stref podporowych pod zastrzałami wiązarów pełnych;
  • impregnacja elementów więźby dachowej,
  • remont dachowego pokrycia gontem (wymiana części gontu i impregnacja całości pokrycia);
  • remont systemu odwodnienia.
Wzmocnienie stref podporowych zastrzałów wiązarów pełnych polegał na połączeniu krótkich słupków przyściennych ze ścianami wieńcowymi w sposób jak na rys. 3. Wzmocnienie to wykonano we wszystkich czterech strefach podporowych.


Rys. 3.  Wzmocnienie stref podporowych zastrzałów: a) przekrój, b) widok. Oznaczenia:
1 – płaskownik stalowy gr. 8 mm zagięty na końcach i wpuszczony w styki między balami ściany,
2 – śruba M20 z ozdobną końcówką, 3 – zaślepka drewniana na słupku 

Remont pokrycia dachowego polegał na wymianie części gontów (ponad 1000 szt.) i impregnacji całości pokrycia. Zastosowano gont łupany, impregnowany ciśnieniowo impregnatem o kolorystyce zgodnej z oryginalną. Zachowane pokrycie oczyszczono i zaimpregnowano przez naniesienie powłok malarskich. Po wykonaniu remontu konstrukcji i pokrycia przystąpiono do remontu konserwatorskiego elementów wykończenia i detalu architektonicznego.


Fot. 4. Elewacja frontowa kaplicy po renowacji



Fot. 5. Dolne elementy wiązara pełnego i deskowanie stropu nawy


Prace powyższe zrealizowano w latach 2004–2005.

*) Część 1 ukazała się w wydaniu październikowym.


Literatura:
1. Iwanek W.: Zadni Groń przed powstaniem Zameczku Myśliwskiego Prezydenta RP w Wiśle-Kubalonce. Ziemia Śląska, t. IV. Muzeum Śląskie Katowice 1997, s. 197–207.
2. Długajczyk E.; Nowy Zamek w Wiśle – jego budowa i użytkownicy do 1945 roku. Ziemia Śląska, t. IV. Muzeum Śląskie Katowice 1997, s. 215–229.
3. Chojecka E.; Pomiędzy historią a nowoczesnością. Treści ideowe Zamku Prezydenta RP w Wiśle. Ziemia Śląska, t. IV. Muzeum Śląskie Katowice 1997, s. 231–245.
4. Tajchman J: Propozycja systematyki i uporządkowania terminologii ciesielskich konstrukcji dachowych na terenie Polski od XIV do XX w., Monument (2), 2005: s. 7–35.
5. Mączyński D., Tajchman J., Warchoł M.: Materiały do terminologii konstrukcji więźb dachowych – podstawowe pojęcia, Monument (2), 2005: s. 37–44.


dr inż. Łukasz Drobiec
Politechnika Śląska


Źródło: Dachy, nr 11 (119) 2009
PODZIEL SIĘ:
OCEŃ: