Geometria w praktyce, cz. 1. Dach pulpitowy i dwuspadowy

Ocena: 0
21039

Swego czasu, ucząc młodzież matematyki słyszałam wielokrotnie narzekania, że to czego uczą w szkole, nijak się ma do rzeczywistości i jest nieprzydatne. Bardzo mnie cieszy fakt,
że mogę teraz udowodnić, iż wszystko, co mówili na matematyce, jest nam w życiu niezbędne – chociażby przy budowie domu!


Rys. 1

Lekcja 1: procenty

Wprawdzie procenty nie wszystkim kojarzą się z matematyką, ale w dekarstwie oznaczają różnicę między położeniem okapu a kalenicy na odcinku długości 100 jednostek.

Informacja w projekcie mówiąca, że dach ma 25% spadku oznacza ni mniej ni więcej, że na każdym metrze rzutu poziomego połaci dachowej na płaszczyznę różnica wysokości między okapem a kalenicą wynosi 25 centymetrów.

Oznaczenia:
X – różnica wysokości miedzy okapem a kalenicą
Y – rzut poziomy połaci dachowej
Z – długość połaci dachowej
a – rzut poziomy połaci dachowej o długości 100 cm
b – długość połaci dachowej dla rzutu poziomego o długości 100 cm
c – różnica wysokości między okapem a kalenicą dla rzutu poziomego o długości 100 cm

Zakładając, że a = 100 cm i że zgodnie z rysunkiem spadek = 25%, otrzymujemy:

c = 100 cm • (25%/100%) = 100 cm
• 0,25 = 25 cm.

Oczywiście jest to tylko wzór, w którym dla łatwiejszego zrouzmienia przyjęte zostały pełne wielkości, ale posługując się powyższym szablonem można dokonywać odpowiednich wyliczeń dla dowolnych wielkości.

I tak przykładowo, znając długość rzutu połaci na płaszczyznę (Y) i różnicę wysokości (X) można z łatwością wyliczyć spadek dachu w %.

spadek w % = (X/Y) • 100%

W dalszych rozważaniach przyda się twierdzenie Talesa. Co ciekawe, twierdzenie to jak żadne inne związane jest ściśle z budownictwem. Otóż grecki uczony Tales bardzo chciał wiedzieć, jaka wysokość ma piramida Cheopsa. Przychodził on pod piramidę i wpatrywał się w nią; na obserwacjach upłynęło mu lato, jesień, zima i …eureka! Na podstawie punktu odniesienia (kołka wbitego w piasek) i cienia piramidy stworzył zasadę proporcjonalności poszczególnych odcinków trójkąta (kąta) przeciętego prostymi równoległymi.

Jak to się ma do naszego dachu? Wróćmy do rys. 1. Długość połaci możemy wyliczyć właśnie dzięki Talesowi i odkrytej przez niego zależności:



Załóżmy, że Y (długość rzutu poziomego połaci dachowej) jest równy 7,5 m (750 cm. Uwaga – ważne jest, aby w obliczeniach stosować te same jednostki: albo cm, albo m!)

X • 100 cm = Y • 25 cm
X = (750 cm • 25 cm) / 100 cm
Różnica wysokości między okapem a kalenicą = 187,5 cm

Teraz musimy zająć się kolejnym wielkim naukowcem Pitagorasem, który spisał twierdzenie mówiące, że kwadrat długości przeciwprostokątnej jest równy sumie kwadratów przyprostokątnych w trójkącie prostokątnym.

a2 + b2 = c2

Zgodnie z rys. 1 oznacza to, że kwadrat długości połaci dachowej jest równy sumie kwadratów długości rzutu poziomego połaci dachowej i różnicy wysokości między okapem a kalenicą dachu.

Zatem:

 Z2 = Y2 + X2

(Pamiętamy o możliwości zamiany % na ułamki dziesiętne zgodnie z zasadą
 


Spadek dachu zapisany jako 25% można także zapisać w innej postaci:
25% • 100% = 0,25.

Otrzymujemy więc wzór:



Po przekształceniach otrzymujemy wzór ostateczny:



Czyli dla naszego dachu:



Ale gdzie jest nasz dach?

Oto i nasz trójkąt wrysowany w przekrój fragmentu budynku – p. rys. 2.

Rys. 2

Powierzchnia dachu P to długość połaci dachowej Z mnożona przez długość okapu O. (Należy pamiętać, aby przed wyliczaniem zamienić długości podane w centymetrach na metry!).

POWIERZCHNIA DACHU = Z • O

Przyjmując, że okap ma długość 8,5 metra, połać będzie miała powierzchnię:

Pdachu = 8,39 m • 8,5 m = 65,71 m2

Lekcja 2: stopnie
Skoro już wiemy, jak postępować z procentami, przejdźmy do stopni. Stopnie to druga z miar wykorzystywana do określania nachylenia połaci dachowej.

Tu przydatne będą funkcje trygonometryczne, czyli funkcje kątów w trójkącie prostokątnym, takim jak na rys. 3.

W trójkącie przyprostokątnym istnieją następujące podstawowe zależności:

  • sinus kąta alfa – stosunek długości przyprostokątnej leżącej naprzeciw kąta alfa do długości przeciwprostokątnej;
  • cosinus kąta alfa – stosunek długości przyprostokątnej leżącej przy kącie alfa do długości przeciwprostokątnej;
  • tangens kąta alfa – stosunek długości przyprostokątnej leżącej naprzeciw kąta alfa do długości drugiej przyprostokątnej;
  • cotangens kąta alfa – stosunek długości przyprostokątnej leżącej przy kącie alfa do długości drugiej przyprostokątnej.

Sinus i cosinus nazywane są funkcjami przeciwprostokątnej, zaś tangens i cotangens funkcjami przyprostokątnych.

Rys. 3

Zgodnie z rys. 3 mamy:


 
Wracamy do rys. 2. Znajdujemy na nim kąt alfa – kąt nachylenia połaci dachowej. Mając do dyspozycji kąt nachylenia połaci dachowej oraz długość rzutu poziomego Y lub różnicę wysokości między okapem a kalenicą X, możemy wyliczyć powierzchnie połaci. Zazwyczaj łatwiej jest znaleźć długość rzutu połaci dachowej (wyczytać choćby z projektu lub samemu obmierzając), dzięki czemu można wyliczyć powierzchnię połaci z wzoru:



Zatem długość połaci dachowej jest równa długości rzutu poziomego połaci dachowej pomnożonej przez wartość funkcji cosinus kąta nachylenia połaci dachowej:



Powierzchnię dachu otrzymamy mnożąc długość połaci dachowej przez długość okapu:

Pdachu = Z • O

Tabela 1. Wartość cos alfa dla najczęściej spotykanych kątów

Lekcja 3: zajęcia praktyczne
Do tej pory zajmowaliśmy się dachami jednospadowymi, ale dokładnie te same wzory możemy stosować dla dachów dwuspadowych. Na takim dachu przeprowadzimy ćwiczenia w obliczaniu powierzchni połaci dachowej.

Rysunki poniżej przedstawiają rzut połaci dachowej oraz jej przekrój.

Rys. 4. Rzut połaci dachowej

Z rysunku możemy odczytać następujące dane:

Długość okapu O wynosi 20000 mm = 20 m.
Długość rzutu poziomego połaci dachowej Y = 5500 mm = 550 cm.
Spadek połaci dachowej = 60%

Rys. 5. Przekrój połaci dachowej

Korzystając z wzoru



otrzymujemy



Z = 550 cm • 1,166
Z = 641,3 cm = 6,41 m

Powierzchnia jednej połaci dachu P wynosi:

P = Z • O
P = 6,41 m • 20 m = 128,20 m2

W związku z tym, że dach jest symetryczny, otrzymaną powierzchnię jednej połaci należy pomnożyć przez 2, co daje łączną powierzchnię:

Pdachu = 128,20 m2 • 2 = 256,4 m2

 

W przypadku, gdy mamy do czynienia z dachem, gdzie połacie nie mają jednakowych spadków, postępujemy analogicznie do przykładu podanego niżej, obliczając każdą z połaci oddzielnie, a następnie wyniki sumując.

Przejdźmy teraz do przykładu, w którym dach ma podany spadek w mierze kątowej, a połacie są pochylone pod różnymi kątami.

Rys. 6. Dach z połaciami o różnych spadkach

Obliczenia należy wówczas przeprowadzić oddzielnie dla obu połaci, a wyniki zsumować.

Połać 1
Długość okapu O wynosi 20000 mm = 20 m.

Długość rzutu poziomego połaci dachowej:
Y1 = 5500 mm = 5,50 m

Stopień spadku połaci dachowej alfa = 45º.

Korzystamy z równania



Dla naszego przypadku



Wartość cos 45° odczytujemy z tabeli: 0,707.

Zatem   



Powierzchnia połaci P1 wynosi:

P1 = 7,78 m • 20 m = 155,6 m2

Analogicznie postępujemy w przypadku drugiej połaci

Długość okapu O = 20000 mm = 20 m

Długość rzutu poziomego połaci dachowej:
Y2 = 4000 mm = 4 m

Stopień spadku połaci dachowej alfa = 30º.



Cos 30° odczytany z tabeli: 0,866

Zatem   



Powierzchnia połaci drugiej
     
P2 = Z2 • O = 92,4 m

Łączną powierzchnię dachu otrzymujemy po zsumowaniu obu powierzchni:

P1 + P2 = Pdachu = 248 m2

W przypadku, gdy obie połacie mają jednakowy kąt nachylenia obliczamy powierzchnię jednej z nich, a następnie mnożymy przez 2.

Monika A. Tomaszewska-Rzęsista

Przedstawione rysunki mają charakter poglądowy i w żaden sposób nie mogą być traktowane jako wskazówki konstrukcyjne


Źródło: Dachy, nr 6 (114) 2009

 

PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

Artykuły ekspertów

- Reklama -

Polecane firmy

Polecamy


 


 

Który model dachówki ceramicznej płaskiej jest Ci najbardziej znany?








GŁOSUJ

Które okna dachowe (Twoim zdaniem) montujesz najszybciej?







GŁOSUJ