Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja. Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.
Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.

Dziwny jest ten świat - rekonstrukcja dachu Muzeum im. Cz. Niemena

Ocena: 5
2885

Ten bardzo skromny dom z prostym dwuspadowym dachem był miejscem narodzin i świadkiem młodości niezwykłej osoby. Po wielu latach dach budynku doczekał się w ubiegłym roku porządnego remontu i dzięki temu będzie bez problemów mógł pełnić swoją obecną zaszczytną funkcję.

 

Gont łupany na dachu Muzeum im. Czesława Niemena w Starych Wasiliszkach

Budynek ten to miejsce narodzin Czesława Niemena w Starych Wasiliszkach na dzisiejszej Białorusi. Kiedy Czesław Juliusz Wydrzycki - bo tak naprawdę się nazywał - urodził się w 1939 roku, miejscowość znajdowała się w granicach II Rzeczpospolitej. W 1958 roku rodzina Wydrzyckich w ramach ostatniej fali repatriacyjnej przeniosła się na teren powojennej Polski.

 

Dach domu Niemena przed renowacją był w fatalnym stanie

 

Muzeum

Zaszczytna funkcja, jaką dzisiaj pełni ten prosty drewniany dom od 2011 roku, to funkcja muzeum imienia tego wybitnego artysty. Dziś znajduje się w nim część oryginalnego wyposażenia, w większości podarowanego przez mieszkańców Wasiliszek, którzy otrzymali je od rodziny artysty w czasie ich wyprowadzki do Polski. 

Obiekt nie jest objęty ochroną konserwatorską, ale za to jest bez wątpienia bardzo interesujący ze względów historycznych. We współpracy z Ambasadą RP na Białorusi Instytut Polonika porozumiał się z obecnym właścicielem obiektu, a potem doprowadził do przeprowadzenia remontu dachu. W całości koszt ten został pokryty z funduszy Instytutu.

Rekonstrukcja

Rozpoznania stanu dachu domu rodzinnego Czesława Niemena w Starych Wasiliszkach wykonał mgr Maciej Warchoł, rzeczoznawca Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (specjalizacja - Badania i ochrona architektury drewnianej oraz historycznych konstrukcji ciesielskich). O rekonstrukcji a nie remoncie dachu zadecydowało kilka aspektów. 

Gont drewniany stanowił oryginalne pokrycie budynku. W późniejszym okresie gont został przykryty eternitem, ponieważ ze względu na stopień zniszczenia materiał pokryciowy przestał pełnić swoją funkcję. Pokrycia z gontu były dawniej powszechne w rejonie Wasiliszek, ale obecnie jest ich mało. Większość wcześniejszych gontów w okolicy wymieniono także jak w tym przypadku na eternit. 

Z oczywistych względów eternit był pokryciem do wymiany. Jak stwierdzają zapisy z dokumentacji rzeczoznawcy, dach generalnie był w stanie zużycia technicznego, a stwierdzony stan gontu pod eternitem wykluczał jego konserwację, dlatego zapadła decyzja o pełnej rekonstrukcji poszycia dachu.

 

Front domu Niemena przed renowacją – budynek znajduje się przy głównej ulicy dojazdowej do centrum miejscowości

 

Oryginalna dranka

Oryginalny, znajdujący się pod eternitem gont na domu Niemena, to tzw. gont łupany, który we wschodnich rejonach Polski nazywany jest dranką. Jest to rodzaj gontu, który wytwarza się z drewna dartego, zwanego także drewnem smykanym czy szczepanym. Drewno takie to długie, wąskie pasy zdzierane lub ścinane ośnikami zgodnie z przebiegiem włókien. Drewno darte było powszechnie stosowane w dawnym budownictwie. Od czasownika drzeć pochodzi nazwa dranica czyli szczepana deska i dranka - wąska listewka. 

Generalnie gont łupany jest bardziej trwały i odporny na warunki atmosferyczne niż wykonany mechanicznie ze względu na zachowanie naturalnej struktury drewna. Jest dzięki niej mniej nasiąkliwy i nie zatrzymuje spływającej wody. Ale na domu Niemena został pierwotnie położony gont łupany z mało trwałego miękkiego drewna liściastego. Łupany gont klinowy wykonany z drewna iglastego byłby tutaj dużo trwalszą alternatywą. Jednak względy historyczne zadecydowały, że na budynku postanowiono odtworzyć pokrycie oryginalne również co do rodzaju użytego drewna. Wytrzymałość dranki z drewna liściastego na dachu budynku wynosi od 20 do maksymalnie 30 lat – jak zauważono w dokumentacji przedremontowej. Natomiast w przypadku gontów łupanych z drewna iglastego żywotność jest wyższa o co najmniej 10 lat. Mankamentem obu rodzajów gontów łupanych w porównaniu do gontów ciętych jest ich wysoka cena wynikająca z kosztów ręcznej produkcji.

 

Konstrukcja dachu

Konstrukcja dachu, która zachowała się w niezłym stanie, wykonana została z drewna w układzie jętkowym bez usztywnienia podłużnego. Składa się z 11 analogicznych wiązarów w rozstawie co ok. 120 cm. Jętki i krokwie mają przekroje ok. 11 x 12 m. Krokwie są osadzone w belkach wiązarowych (stropowych) bez przypustnic. Stan konstrukcji dachu został oceniony przez rzeczoznawcę jako dobry. Występują w niej jedynie nieliczne uszkodzenia biologiczne, dokonane przez owady techniczne szkodniki drewna. Nie zaobserwowano aktywnego żeru owadów oraz ognisk aktywnego zagrzybienia. Nieliczne uszkodzenia elementów więźby występowały przede wszystkim w strefie kalenicowej (połączenia krokwi w kalenicy) w piątym wiązarze od strony północnej. 

Istniejąca konstrukcja dachu wymagała więc przeprowadzenia jedynie niewielkich w sumie prac remontowych – wymieniono łaty oraz wiatrownice osłaniające pokrycie od strony szczytów oraz w niektórych miejscach więźbę wzmocniono. 

Na następnym etapie robót przeprowadzono impregnację drewna oraz wykonano pomosty komunikacyjne umożliwiające w przyszłości przegląd poszczególnych elementów i ich konserwację.

 

Więźba wymagała naprawy w strefie szczytowej 

 

Widoczne wzmocnienia konstrukcji dachu i nowe pełne deskowanie pod gont

 

Pokrycie dachu

Pierwotnie gont położony był bezpośrednio na łatach. W późniejszym okresie, gdy pokrywano go eternitem, część gontu zastąpiono płytami eternitu falistego. Stan zachowania pokrycia dachu kwalifikował je do całkowitej wymiany - gont z uwagi na zużycie techniczne, a eternit z uwagi na szkodliwość oraz aspekty estetyczno-konserwatorskie. 

Jak wspomnieliśmy, ponieważ w budynku funkcjonuje muzeum poświęcone Czesławowi Niemenowi, zdecydowano o powrocie do oryginalnego pokrycia z gontu łupanego z drewna liściastego. Zgodnie z zaleceniem rzeczoznawcy nowe pokrycie dachu zachowało parametry i sposób krycia zachowanej na budynku oryginalnej dranki. 

Zanim położono nowy gont, budynek otrzymał także nowy szczelny podkład pod materiał pokryciowy - pełne deskowanie pokryte papą bitumiczną i ołatowanie. Dzięki temu zwiększyła się szczelność pokrycia w dłuższej perspektywie czasowej. Pozwoliło to na bardzo stabilne usztywnienie podłużne poszczególnych wiązarów konstrukcji dachowej, przy dodatkowym zabezpieczeniu dachu przed migracją wód opadowych w momencie ewentualnego rozszczelnienia się zewnętrznego pokrycia gontowego. Zachowano również podpołaciowy kanał wentylacyjny.

Dranki zostały zakupione lokalnie przez firmę wykonawczą realizującą prace. Nowy gont miał identyczne wymiary w stosunku do pierwotnego rozwiązania - tak zresztą sugerował rzeczoznawca w swoim opracowaniu. Były to deszczułki darte o grubości ok. 1 cm, szerokości ok. 5-7 cm i długości 50-60 cm. Ten rodzaj gontu charakterystyczny jest dla rejonów wschodnich i północnowschodnich Europy i był stosowany głównie w budownictwie wiejskim mieszkalnym i gospodarczym. 

 

Powstaje charakterystyczna nierówna linia gontów łupanych

 

Zachowany został kanał wentylacyjny pomiędzy nowym pełnym deskowaniem a ołatowaniem pod gont

 

Widoczne wzmocnienia konstrukcji w szczycie oraz warstwy dachu

 

Wykończenie okapu i szczytu dranką

 

Odbiór

Przygotowanie planu pracy oraz całość prac wykonała białoruska firma SalAnstroiOpt, która działała na zlecenie Centrum Kultury i Sztuki Ludowej w Szczuczynie. Wybór firmy należał do tej właśnie instytucji. 

Finansujący całość robót Instytut Polonika kontrolował poszczególne fazy remontu, opierając się na kurateli Centrum Kultury i Sztuki Ludowej w Szczuczynie. Trudności technicznych nie było. Czasem występowały pewne nieporozumienia związane z terminologią budowlaną w języku rosyjskim. Odbiór odbył się bez problemów.  

Dach na ukończeniu

 

 

Opracowanie - Redakcja DACHY na podstawie materiałów Instytutu Polonika

Zdjęcia: Instytut Polonika

 

 

PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

Artykuły ekspertów

- Reklama -

Polecane firmy

- Reklama -


Którą akcję wspierania branży dekarskiej znasz najlepiej?







GŁOSUJ

Które okna dachowe (Twoim zdaniem) montujesz najszybciej?







GŁOSUJ