Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja. Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.
Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.

Dachówka mnich-mniszka na Koronie Gdańska

Ocena: 5
4665

Przedstawiamy dzieło pierwszego Laureata VII edycji Konkursu “Pochwal się dachem” - dach Bazyliki Mariackiej w Gdańsku. To realizacja wyjątkowa, tak jak wyjątkowy jest sam obiekt. Renowacja prowadzona pod okiem konserwatora zabytków obejmowała remont więźby i wymianę pokrycia dachowego.

 

 

Prace na dachu Kościoła p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gdańsku (zwanego “Koroną Gdańska”) przeprowadziła ekipa Przedsiębiorstwa Ogólnobudowlanego i Konserwacji Zabytków K. Osuchowski, A.Babik s.j. Do Konkursu “Pochwal się dachem” wykonawca został zgłoszony przez firmę Dorken Delta Folie w osobie pani Katarzyny Nadaj. Obiekt został wyróżniony w kategorii “Renowacje - pokrycie dachu dachówką ceramiczną mnich-mniszka”.

Historia Bazyliki Mariackiej w Gdańsku

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gdańsku została zbudowana w latach 1346 -1506. Budowla jest przykładem gotyku ceglanego. Bazylika powstała na planie krzyża łacińskiego jako trójnawowa hala z masywną wieżą dzwonną. 

 

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny ok. 1890 r. na fotografii Rudolfa Theodora Kuhna (Fot. Gedanopidia.pl)

Zniszczenia wojenne

Kościół w 1945 roku uległ zniszczeniom na skutek bombardowań i ostrzału artyleryjskiego. Drewniane dachy świątyni objął pożar, w wyniku którego zawaliły się. Ocalał hełm wieżyczki południowo-wschodniego narożnika prezbiterium oraz pulpitowe dachy kaplic przylegających do wieży. Spadające z dużej wysokości elementy konstrukcji i dzwony zniszczyły sklepienie położone pod wieżą kaplicy św. Olafa. Podobnie upadło kilka przęseł sklepiennych w transepcie, w nawie głównej i prezbiterium. Historyczna struktura zabytku przetrwała, lecz fragmenty elewacji, detale architektoniczne, okna i większość drzwi oraz posadzki były w wielu miejscach uszkodzone lub zniszczone. Runęły także fragmenty zachodniej części południowego szczytu ramienia transeptu oraz szczyt zachodni nawy południowej. Obszerny ubytek muru w północno-zachodnim narożniku poważnie zagrażał stabilności kościoła. Planowanie odbudowy, działania ratownicze zmierzające do ocalenia Kościoła Mariackiego rozpoczęto w październiku 1945 roku pod nadzorem pierwszego po wojnie wojewódzkiego konserwatora zabytków w Gdańsku - profesora Jana Borowskiego.

 

Fot. Archiwum Państwowe w Gdańsku

Odbudowa Kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny 

Jesienią 1946 roku pojawiła się kolejna koncepcja odbudowy, w której przewidziano m.in. rekonstrukcję dachu zgodnie z jego historycznym kształtem i pokrycie go dachówką oraz zaplanowano rekonstrukcję znajdującej się na skrzyżowaniu naw sygnaturki, zniszczonych szczytów i architektonicznych detali elewacji. Pracowano nad różnymi projektami odbudowy świątyni. Z uwagi na stały deficyt drewna po wojnie szybko pojawiły się szkice nowoczesnej konstrukcji z użyciem stali i żelbetu. W dniu 14 lipca 1947 roku podjęto ostateczną decyzję o przekazaniu projektu do realizacji. Kształt połaci powtarzał dawną linię dachu, a kalenice znalazły się na historycznym poziomie. Nastąpiła jedynie niewielka modyfikacja kąta nachylenia połaci wewnętrznych wynikająca z konieczności prawidłowego wykonania spływu wody deszczowej. Na poziomie korony murów umieszczono żelbetowy ruszt, na którym ustawiono również żelbetowe kozły wspierające stalową więźbę dachową. Wiązary dachowe wykonano z kształtowników stalowych, a konstrukcję nośną pod dachówki stanowiły prefabrykowane dyle z wibrowanego żelbetu (szer. 16 cm i gr. 4 cm), zaopatrzone od góry w żeberko o wys. 4 cm, służące do oparcia dachówki. Wszystkie te roboty budowlane przy dachach zostały wykonane do dnia 20 grudnia 1950 roku.

 

Z kolei dnia 15 kwietnia 1955 roku oficjalnie zaniechano dalszych prac rekonstrukcyjnych po zniszczeniach wojennych z powodu braku środków finansowych. Prace kontynuowano co prawda w kolejnych latach, ale były one ograniczone do drobniejszych remontów i uzupełnień zrealizowanych wcześniej zakresów robót, w tym - oszklono okna, porządkowano świątynię i przygotowywano ją do wznowienia działalności duszpasterskiej. Dopiero trzydzieści pięć lat po wojnie, w roku 1980, wykonano rekonstrukcję Wielkiej Sygnaturki.

 

Dach przed renowacją

Dach zbudowany jest na planie krzyża z osią podłużną usytuowaną w kierunku wschód-zachód. Pokryty był dachówką holenderką, zwaną też esówką. Dachówka została ułożona na sucho, choć lokalnie styki były pokryte doraźnie zaprawą lub pianką montażową w celu poprawienia szczelności pokrycia. Ceramiczne pokrycie dachu dachówką esówką uległo znacznemu zużyciu technicznemu i zostało zakwalifikowane do całkowitej wymiany, podobnie było z obróbkami blacharskimi. Woda opadowa przenikająca do wnętrza poprzez uszkodzone pokrycie powodowała destrukcję dachowej konstrukcji wsporczej, żelbetowych dyli i stalowych wiązarów. Poprzez ubytki w dachówce, zwłaszcza w dolnych partiach połaci, widoczne były liczne miejsca uszkodzonego żelbetowego poszycia, wynikające z zalegania wody w zagłębieniach dyli wykształconych żeberkiem. Woda przenikała do wnętrza przez mikro rysy w betonie i powodowała korozję stali zbrojeniowej.

 

Dach Bazyliki Mariackiej w Gdańsku przed renowacją

 

W okresie zimowym woda cyklicznie zamarzała i rozmarzała, powodując przyspieszone procesy niszczenia betonu. Na poddaszu Bazyliki widoczne były doraźne zabezpieczenia przed napływem wody. Stalowa konstrukcja wiązarów dachowych, której powłoka malarska od lat nie była odnawiana i konserwowana, objęta była znaczną korozją. Stałe zasilanie wodą opadową powodowało utrwalanie tych korozyjnych procesów. Zwłaszcza dolne partie - stalowe blachy węzłów podporowych wiązarów - miejscowo wykazywały trwałe ubytki w materiale. 

 

W okresie powojennym stosowanie żelbetu w postaci elementów prefabrykowanych również na konstrukcje dachowe było częstym rozwiązaniem, ponieważ przyspieszało realizację prac. Ponadto żelbet jest niepalny, a stosowanie drewna w budownictwie było ograniczone administracyjnie. Żelbetowe pełne poszycie połaci dachu Bazyliki w Gdańsku, na którym wspiera się dachówka, to rozwiązanie niespotykane. Ma ono dwie zasadnicze wady - duży ciężar własny i małą sprężystość materiału. Takie poszycie stanowiło ekran, który znacznie utrudniał kontrole szczelności ułożonych dachówek, a także kontrole stanu technicznego samych dyli, od strony pokrycia.

 

Założenia projektowe renowacji

Projekt renowacji przewidywał rozbiórkę żelbetowego poszycia połaci dachowych wykonanego z prefabrykowanych dyli. Do adaptacji poszycia przewidziano jedynie jego fragmenty w sąsiedztwie murowanych ścian szczytowych każdej nawy, a także dolne partie każdej połaci, gdzie wykształcony jest kosz odpływowy wody opadowej. W projekcie przewidywano pozostawienie obetonowanego pasa górnego każdego wiązara, ponieważ w tym kształcie bierze udział w przenoszeniu występujących sił ściskających (jako przekrój betonowy o sztywnym zbrojeniu). 

W miejsce usuniętego żelbetowego poszycia na połaciach zaprojektowano wykonanie tradycyjnej konstrukcji wsporczej pod dachówki: płatew, krokiew, łata. Spowodowało to nieznaczną zmianę kształtu spadków i koryt odwadniających dach. Nastąpiło niewielkie uniesienie połaci o ok. 14 cm, a tym samym zbliżenie do geometrii pierwotnej, gdyż dach sprzed renowacji był niższy od oryginalnego z okresu sprzed roku 1945. Więźba dachowa wymagała także wykonania nowego zabezpieczenia antykorozyjnego, napraw w miejscach uszkodzeń i lokalnego uzupełnienia przewiązek w elementach dwugałęziowych pracujących na ściskanie.

 

Wymiana pokrycia dachu wraz z remontem więźby dachowej 

Prace remontowe rozpoczęto od rozebrania pokrycia z dachówki ceramicznej oraz opierzeń blacharskich. Następnie przystąpiono do rozbiórki żelbetowego poszycia wykonanego z dyli prefabrykowanych. Obetonowany pas górny wiązara o przekroju trapezu 14÷24/15+8 cm pozostawiono jako element nośny.

 

Początek prac remontowych - rozebranie pokrycia z dachówki ceramicznej

 

Powstałe podczas rozbiórki żelbetu uszkodzenia i ubytki betonu zostały naprawione, wypełnione systemową zaprawą naprawczą Betoner firmy Atlas. Dolne partie połaci, gdzie w poszyciu wykształcone są z dyli żelbetowych kosze spływowe wody opadowej, pozostawiono bez zmian, do późniejszej adaptacji, nie dokonując rozbiórki żelbetowego podłoża.

 

 

Po zdjęciu wyłożenia blachą w koszach spływowych i po odsłonięciu żelbetowego podłoża, uszkodzone partie betonu poddano naprawie stosując gotowe, szybkowiążące zaprawy systemowe. Po rozbiórce pokrycia każdy stalowy wiązar dachowy został sprawdzony i poddany naprawie poprzez spawanie przewiązek i ubytków. Szczegółowemu przeglądowi poddano spawane połączenia węzłowe. Wszystkie ubytki korozyjne oraz pęknięcia poddano naprawie.

 

 

Następnie przystąpiono do montażu konstrukcji wsporczej dla dachówek. Głównym elementem konstrukcji są płatwie stalowe wykonane z kształtownika kwadratowego zamkniętego o wymiarach 120x120x8. Płatwie o długość 3,30 m (jak rozstaw wiązarów dachowych) wykonano na warsztacie jako prefabrykaty, następnie zamontowano do wiązarów na podporach poprzez blachę węzłowa przy pomocy dwóch śrub M12. Długości płatwi, poza modularnym wymiarem 3,30 m, występujących między innymi w sąsiedztwie belek koszowych, wykonano na budowie po dokładnym ustaleniu wymiarów.

 

 

Blachy do mocowania płatwi spawano do pasa górnego wiązara w węzłach wiązara. Dla wykonania połączenia spawanego blach do montażu płatwi, w celu uzyskania dostępu do stali, usunięto część betonowej obudowy wiązara.

 

 

Do płatwi przymocowano w rozstawie co 83 cm krokwie dachowe o przekroju 10 x 12 cm (dla schematu belki dwuprzęsłowej oraz 10 x 16 (dla belki jednoprzęsłowej). Do krokwi zastosowano drewno sezonowane klasy C24, impregnowane trójfunkcyjnym preparatem przeciw ogniowi, korozji biologicznej i owadom technicznym szkodnikom drewna (Fobos M4). Połączenie krokwi do płatwi wykonano poprzez blachy węzłowe za pomocą dwóch śrub M10 na każdej podporze.

 

 

Pokrycie dachu wykonano z dachówki ceramicznej typu klasztornego E28 produkcji firmy Wienerberger. Układanie dachówki poprzedzono założeniem ekranu z folii wiatroizolacyjnej Avaline - Delta - Maxx Plus firmy Dorken, mocowanej do krokwi podczas przybijania ołatowania.

 

 

 

Równocześnie wykonano wszystkie potrzebne obróbki blacharskie z blachy miedzianej o grubości 0,6 mm. Wraz z ułożeniem dachówki wykonano rekonstrukcję lukarn o konstrukcji drewnianej oraz zamontowano wyłazy dachowe firmy Fakro.

 

 

Żelbetowe koryta odprowadzające wodę zaimpregnowano po naprawie głębokopenetrującym impregnatem Izohan Izobud Penetrator G7 oraz pokryto trzema warstwami papy termozgrzewalnej Nexler PJ 52H Medium (nawierzchniowa) i Nexler PJ G40 Medium (podkładowa). Połączenie żelbetowego koryta z nową konstrukcją dachu wykonano pasem okapowym z płyt OSB 25 mm, mocowanym w dolnej części krokwi. Płytę OSB przed układaniem papy termozgrzewalnej zabezpieczono papą samoprzylepną Mida Self EPS.

 

 

Wewnętrzne koryto zlewowe wykonano z blachy nierdzewnej o gr. 2 mm w technologii spawanej. Wymieniono wszystkie rury spustowe z blachy miedzianej. W części przyziemnej rur spustowych sprawdzono rury żeliwne, ewentualnie wymieniono je lub udrożniono i uzupełniono. Istniejącą konstrukcję stalową wyczyszczono ręcznie i pomalowano pędzlami zestawem farb epoksydowych i poliuretanowych (Epoxykor M 501 i Purmal S-40 Mix). Poddasze, a w szczególności narożniki sklepień, wgłębienia i wieżyczki, oczyszczono z nawarstwień pyłu, kurzu, odpadów i resztek materiałów budowlanych oraz ogromnej ilości ptasich odchodów.  Zdemontowano starą oraz wykonano nową instalację odgromową. W koszach spływowych i rurach spustowych wykonano instalację grzewczą zapobiegającą tworzeniu się zatorów w okresie zimowym.

 

 


 

Obiekt: 

Kościół p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gdańsku

 

Wykonawca:

Przedsiębiorstwo Ogólnobudowlane i Konserwacji Zabytków K.Osuchowski, A.Babik s.j. 

 

Materiały i  produkty:

Dachówka ceramiczna typu klasztornego E28 Wienerberger

Membrana Avaline Delta Maxx Plus

 


 

 

 

Wyniki VII edycji konkursu POCHWAL SIĘ DACHEM

 

 

PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

Artykuły ekspertów

- Reklama -

Polecane firmy

- Reklama -


Którą akcję wspierania branży dekarskiej znasz najlepiej?







GŁOSUJ

Które okna dachowe (Twoim zdaniem) montujesz najszybciej?







GŁOSUJ