Bezpieczeństwo pożarowe dachów - wytyczne Stowarzyszenia DAFA

Ocena: 0
4305

Bezpieczeństwo pożarowe ma bardzo wysoką pozycję w rankingu wymagań podstawowych* stawianych budynkom. Jest ono drugim, tuż po bezpieczeństwie konstrukcji, spośród 7 wymagań. Tak ważnym dlatego, że potencjalne skutki pożarów bywają tragiczne i niezwykle kosztowne dla ludzi, gospodarki i środowiska. Można je porównywać tylko z innymi klęskami żywiołowymi: huraganami, powodziami, trzęsieniami ziemi, na które mamy jeszcze mniejszy wpływ. Fakt, że pożary nie są naszym codziennym doświadczeniem, zawdzięczamy głównie doświadczeniu i powszechnie stosowanym środkom prewencyjnym.

Po 1989 roku nastąpił gwałtowny transfer, a następnie rozwój nieobecnych wcześniej w Polsce technologii. Nie towarzyszył mu równie szybki powszechny wzrost wiedzy, a nade wszystko świadomości. Problemem są przestarzałe przepisy. Ostatnie lata i zdarzające się coraz częściej pożary dużych obiektów, wzniesionych w ostatnim 15-leciu wskazują potrzebę pilnego nadrobienia wielu zaległości.

Niniejszy artykuł ma dostarczyć podstawowych informacji na temat bezpieczeństwa pożarowego, w szczególności dachów płaskich, powszechnie stosowanych we współczesnych obiektach usługowych, produkcyjnych i magazynowych.

Znajomość tych zagadnień przez wszystkich uczestników procesu inwestycyjnego, a także użytkowników i administratorów budynków ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa, ponieważ to właśnie działania człowieka nie tylko są przyczyną – źródłem ognia prawie wszystkich pożarów, ale również wielkość i rodzaj strat pożarowych są wprost skutkiem decyzji i akcji podejmowanych przez ludzi, na wszystkich etapach od decyzji inwestycyjnych i projektowania, przez budowę, aż po eksploatację obiektów budowlanych.

Kilka faktów o pożarze
Do pożaru może dojść tylko wtedy, gdy jednocześnie wystąpią 3 czynniki:

  • paliwo,
  • tlen – w ilości dostatecznej do spalenia paliwa oraz
  • źródło ognia (w postaci płomienia i/lub wysokiej temperatury).    

Paliwem potencjalnie może być każdy palny przedmiot lub materiał. Może zapalić się bezpośrednio od płomienia albo ulec samozapłonowi lub samozapaleniu. Jeśli paliwa jest więcej, a ogień nie zostanie ugaszony na tym wczesnym etapie, może dojść do jego dalszego rozprzestrzeniania i rozwoju pożaru. W pożarze poza płomieniami i wysoką temperaturą istotnymi czynnikami niebezpiecznymi są dym i toksyczne gazy. Mając świadomość zagrożeń, ludzie mogą zarówno ograniczyć możliwość wystąpienia pożarów, jak również wpływać na zmniejszenie ich możliwych szkodliwych skutków:

  • dla zdrowia i życia,
  • mienia i gospodarki
  • środowiska naturalnego.

Ten ostatni aspekt staje się coraz istotniejszy, zwłaszcza w przypadku pożarów dużych hal magazynowo-przemysłowych. W Holandii już przed laty szacowano, że szkody w środowisku spowodowane rocznie przez pożary są porównywalne z tymi, które są skutkiem transportu samochodowego.

Wymagania ppoż. a klasyfikacje ogniowe
Powszechnie obowiązujące wymagania techniczno-budowlane, w szczególności zawarte w „Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie” (w skrócie - WT), dotyczące materiałów, wyrobów, całych rozwiązań lub elementów budowlanych wyrażane są poprzez różne klasyfikacje ogniowe:

  • reakcję na ogień wyrobów budowlanych,
  • określenia dotyczące stopnia rozprzestrzeniania ognia, w tym odporność dachów na ogień zewnętrzny,
  • klasyfikację w zakresie odporności ogniowej.

Zasady poszczególnych klasyfikacji opisane są szczegółowo w normach (reakcja na ogień, odporność ogniowa) lub w normach i przepisach (rozprzestrzenianie ognia).

Każda z klasyfikacji jest jednoznacznie związana z określoną metodą lub metodami badawczymi i związanymi z tym kryteriami.

Zakresy zastosowania każdej klasyfikacji są ograniczone. Chcąc, by określone rozwiązanie, zastosowane w rzeczywistości, było równie skuteczne jak uzyskana przez nie klasyfikacja ogniowa, należy ściśle przestrzegać zakresów, dla jakich klasyfikacje zostały wydane oraz uwzględniać podczas realizacji wszelkie zapisy i wymagania zawarte w raportach z badań i klasyfikacji. Mogą one dotyczyć wszelkich parametrów związanych z poszczególnymi materiałami i wyrobami (takich jak kompozycja, gęstość, zużycie, grubość, retardanty itd.) oraz konstrukcyjno-montażowych (przekroje, rozpiętości, usytuowanie, orientacja, nachylenie, sposób mocowania, rodzaj i rozstaw łączników itd.).

Więcej o klasyfikacjach
Reakcja na ogień wyrobów budowlanych odpowiada w przybliżeniu dawnej polskiej klasyfikacji palności/niepalności materiałów, znanej jako opisowa klasyfikacja cech palności. Materiały budowlane (a nie wyroby) określano jako niepalne lub palne (w tym: niezapalne, trudno zapalne, łatwo zapalne i samogasnące) Te nazwy wciąż znajdują się w niezmienionych od lat przepisach techniczno-budowlanych, które w swym ogólnym zarysie pochodzą z lat 80. minionego wieku. Najniezbędniejsze uzupełnienia zostały do nich wprowadzone drogą kolejnych nowelizacji i załączników. Tak stało się również z klasyfikacjami ogniowymi. Dlatego wymagania wpisane w tekst główny WT należy czytać i interpretować w powiązaniu z odpowiednimi normami, wyszczególnionymi w Załączniku nr 1 do WT i z Załącznikiem nr 3 do WT, który tłumaczy, jak odpowiednim współcześnie uzyskiwanym klasom należy przypisywać stare określenia w WT. Utrudnieniem jest przywołanie w Załączniku nr 1 norm datowanych, co powoduje, że w bardzo wielu przypadkach, gdy dostępne są nowsze wersje norm, formalnie przepisy nakazują korzystanie z wersji nieaktualnych.

Określenia dotyczące stopnia rozprzestrzeniania ognia
Odnoszą się do całych elementów budynków (ścian, ociepleń, dachów, przekryć) i instalacji (przewodów wentylacyjnych, rurociągów) oraz materiałów pokryciowych.

Podstawowe definicje tych określeń znajdują się w § 208a WT.

Ocena tej właściwości polega na sprawdzeniu, czy w przypadku pojawienia się niewielkiego płonącego przedmiotu w sąsiedztwie elementu budowlanego, ten ostatni ulegnie zapaleniu i w konsekwencji doprowadzi do dalszego rozwoju ognia (pożaru). Znajomość tego poziomu oddziaływania ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia, że element określony jako „nie rozprzestrzeniający ognia” wcale nie oznacza, że nie rozprzestrzenia on ognia w żadnych warunkach. Wprost przeciwnie, z założenia będzie go rozprzestrzeniał, gdy pierwotne źródło ognia będzie większe lub gdy w rzeczywistości wystąpią inne warunki różne niż podczas badania klasyfikacyjnego.

Pewną odmianą tej klasyfikacji, odnoszącą się do pokryć lub przekryć dachów jest tzw. odporność dachów na ogień zewnętrzny, w Polsce oceniana wg metody nr 1 (t1), jednej z czterech, opisanych w tymczasowej normie europejskiej. Według niej sprawdza się możliwość rozprzestrzeniania ognia przez pokrycie/przekrycie dachu przy oddziaływaniu ognia w postaci żagwi odpowiadającej wielkością 600 g płonącej wełny drzewnej.

Klasyfikacja w zakresie odporności ogniowej elementów budynków (ściany, stropy, dachy) lub wyposażenia (klapy dymowe, świetliki, przeszklenia) odnosi się do warunków pożarowych i wskazuje w minutach, jak długo element zachowuje właściwości użytkowe ze względu na określone kryteria, takie jak:

  • nośność ogniowa R,
  • izolacyjność I,
  • szczelność ogniowa E,
  • dymoszczelność S,
  • promieniowanie W,
  • samozamykalność C,
  • odporność na „pożar sadzy” G,
  • zdolność do zabezpieczenia ogniochronnego K.

Wymagania zawarte w przepisach mogą się nakładać i dotyczyć wszystkich lub tylko niektórych właściwości; tym samym dla ich potwierdzenia konieczne może być posłużenie się w odpowiednim zakresie wszystkimi wymienionymi klasyfikacjami.

Np. dach będzie musiał jednocześnie odpowiadać określeniu „nie rozprzestrzeniający ognia” (czyli BROOF(t1)) zawierać niepalną izolację cieplną (czyli co najmniej A2-s3,d0) i mieć konstrukcję o odporności ogniowej R 30, a przekrycie o odporności ogniowej EI 30.

Czemu służą powszechne wymagania ppoż w przepisach techniczno-budowlanych
Wprawdzie pośród wymagań podstawowych dotyczących właściwości użytkowych budynków bezpieczeństwo pożarowe jest na wysokim, drugim miejscu, tuż po bezpieczeństwie konstrukcji, jednak odnosi się ono do ludzi, ich zdrowia i życia.

Poziom bezpieczeństwa pożarowego budynku nie jest wyłącznie sprawą prywatną jego właściciela, bo skutki ewentualnego pożaru mogą dotyczyć wszystkich użytkowników tego obiektu, jak również innych osób, np. w przypadku rozprzestrzenienia się pożaru na inne obiekty. Dlatego każde państwo stara się chronić obywateli przed konsekwencjami pożarów, tworząc odpowiednie przepisy ppoż. i organizując oraz utrzymując wyspecjalizowane służby.

Powszechnie obowiązujące przepisy mają zapewnić, by podczas pożaru budynek zachował w określonym czasie swoje właściwości użytkowe, bo to umożliwia bezpieczną ewakuację ludzi z płonącego obiektu oraz przeprowadzenie akcji ratowniczo-gaśniczej.

Ochrona ppoż. majątku
Ograniczanie ryzyka strat materialnych spowodowanych ogniem oraz ewentualnej odpowiedzialności cywilnej pozostaje w gestii właścicieli obiektów budowlanych. To właściciel decyduje, czy poprzestaje na minimalnym poziomie ochrony, wynikającym z obowiązujących przepisów, a tym samym ponosi zwiększone ryzyko znacznych strat w przypadku pożaru czy woli wybudować lepiej niż wymagają przepisy, czasem również nieco drożej, ale bezpieczniej, by lepiej chronić ludzi, obiekt i swój biznes. Jednak konsekwencje pożaru w przypadku firm, zwłaszcza produkcyjnych, ale również usługowych, zniszczenie w pożarze budynków i wyposażenia technologicznego oznacza bowiem coś więcej niż tylko straty związane z jego odtworzeniem. Utrata ciągłości funkcjonowania firmy na czas potrzebny do odbudowania lub wyposażenia tymczasowego obiektu, w każdym przypadku powoduje czasowe wypadnięcie firmy z rynku, a to nierzadko kończy się jej bankructwem. Jest to również problem dla pracowników i społeczności lokalnych, bo może skutkować większym bezrobociem.

Dlatego w krajach bardziej rozwiniętych, z większym doświadczeniem, dużą rolę w zwiększaniu bezpieczeństwa pożarowego odgrywają firmy ubezpieczeniowe. Wysokość składki uzależniają od zastosowanych rozwiązań przestrzennych, instalacji, wyposażenia. Zdarza się, że odmawiają ubezpieczenia, nawet gdy spełnione są formalno-prawne wymagania ppoż. jeżeli uznają, że zastosowane rozwiązania nie zabezpieczają w sposób wystarczający mienia.

O bezpieczeństwie decyduje praktyka
Nie wystarczy poprawnie zaprojektować obiekt, użyć materiałów i wyrobów o zadeklarowanych właściwościach, z wymaganymi klasyfikacjami ogniowymi i dobrej jakości.

Jeżeli na etapie realizacji wystąpią pozornie nawet drobne, odstępstwa od sklasyfikowanych układów, skutkiem może być nieuzyskanie oczekiwanych właściwości ogniowych i niższy niż zakładany, poziom ochrony i bezpieczeństwa pożarowego.

Podobnie na etapie użytkowania obiektu. Wykonanie dodatkowych, nawet niewielkich otworów w ścianach może zupełnie zmienić właściwości i klasyfikacje ogniowe całych elementów budowlanych. Przykład - używanie otwartego ognia podczas prac remontowych w sąsiedztwie lub podczas przebudowy elementów zawierających palne materiały, mimo ich deklarowanego nierozprzestrzeniania ognia i odporności ogniowej – może skończyć się rozwiniętym pożarem ze wszystkimi tego konsekwencjami.

Do bezpieczeństwa pożarowego budynków przyczyniają się na równi:

  • projekt zgodny z przepisami i innymi wymaganiami, np. ubezpieczyciela,
  • staranność na wszystkich etapach realizacji,
  • użytkowanie budynku w sposób zapewniający utrzymanie obiektu, instalacji, w tym wszystkich biernych i czynnych zabezpieczeń ppoż. w stanie pełnej sprawności i skuteczności, zgodnie z wymaganym instrukcjami.

 

*) Podstawowe wymagania dotyczące obiektów budowlanych są przedmiotem Załącznika I do Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 305/2011 z 9 marca 2011 r., ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG

 

Krzysztof Bagiński, Mercor
Maria Dreger, Rockwool
Stowarzyszenie DAFA

Autorzy są ekspertami Stowarzyszenia DAFA. Artykuł powstał na bazie publikacji technicznej, opracowanej przez ekspertów DAFA: „Bezpieczeństwo pożarowe dachów”, dostępnej na www.dafa.com.pl

Źródło: Dachy, nr 2 (218) 2018

PODZIEL SIĘ:
OCEŃ: