Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja. Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.
Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.

Z historii łupku

Ocena: 5
3032

 

Na przestrzeni rozwoju naszej cywilizacji materiały budowlane i pokryciowe zmieniały się z naturalnych, wytworzonych przez naturę i umiejętnie wykorzystanych przez człowieka, do sztucznych, będących mniej lub bardziej udanym wytworem człowieka.

 


Zarośnięte wejście do kopalni łupku

Do naturalnych materiałów pokryciowych w Polsce zaliczamy słomę, trzcinę, drewno (dranice, gonty), kamień zwany łupkiem oraz glinę, z której po odpowiednim przetworzeniu powstały ceramiczne materiały pokryciowe. Słoma była najbardziej powszechnym materiałem pokryciowym, ale od lat 70. XX w. jej używanie w Polsce dopuszczalne jest tylko na obiektach w muzeach typu skansenowskiego. Epoka słomy praktycznie została zakończona.

Trzcina służąca do krycia dachów, będąca w Polsce synonimem biedy, w krajach anglosaskich jest niejednokrotnie powodem do dumy. Z pięknych dachów z trzciny słynie Dania, Anglia, północna Holandia i Niemcy. Elitarna moda na pokrycia z trzciny trwa w ograniczonym zakresie.

 

 


Hałdy odpadów łupkowych

Drewniane dranice spotkać można jeszcze sporadycznie na prymitywnych budynkach gospodarczych. Gont, mimo pruskiej ustawy z 13.12.1850 r., zakazującej używania go na dawnych terenach pruskich, nadal zachowany i użytkowany jest na Śląsku na wielu obiektach zabytkowych i sakralnych. W innych rejonach, zwłaszcza w terenach górskich, użytkowany jest nadal nawet na pokryciach prywatnych domach mieszkalnych.

Wyżej wymienione materiały należały do tzw. łatwopalnych materiałów pochodzenia roślinnego. Liczne pożary rozrastających się miast i wsi spowodowały zainteresowanie niepalnymi pokryciami dachowymi. W Prusach już od II poł. XVIII w. wydawano liczne przepisy i nakazy budowlane, zakazujące stosowania ww. łatwopalnych materiałów i nakazujące stosowanie tzw. pokryć „twardych”. Do takich pokryć nadawał się kamień, zwany pospolicie łupkiem (czeski břidlice, niem. Schiefer).

 

 

 

 


Skały łupkowe

Łupek stosowany do krycia połaci dachowych pozyskiwano ze skał osadowych lub metamorficznych, odmian łupka ilastego, łupka serycytowego lub fillitu, odznaczających się bardzo gęstą łupkowatością, bez zaburzeń tektonicznych. Skały te wyróżniała doskonała oddzielność, dzięki której można było łupać je na cienkie płyty, z których od średniowiecza do dzień dzisiejszy wykonuje się pokrycia na dachy.
Już Rzymianie…

 

 

 

 


Odpady po obróbce łupku

Krycie dachów łupkiem kamiennym znane było już w czasach rzymskich. Na nowo zostało odkryte we Francji w XI w., ale stosowano je wówczas w ograniczonym zakresie. Ponownie zaczęto go używać od przełomu XVII/XVIII w., przed wprowadzeniem na szerszą skalę dachówek ceramicznych. Był on pierwszym naturalnym, niepalnym materiałem pokryciowym.

Stosowanie kamienia w budownictwie związane jest przeważnie z występowaniem tego materiału na miejscu. Słabo rozwinięty transport w ubiegłych wiekach powodował, że w endemicznym (endemiczny – miejscowy) budownictwie używano przede wszystkim dostępnych materiałów lokalnych, które zamieszkująca na tym terenie ludność potrafiła doskonale obrabiać i użytkować. W Europie łupek wydobywano i obrabiano we Francji, Wielkiej Brytanii (Walii), Irlandii, w Niemczech, Austrii, Czechach, na Słowacji itd.

 

 

 

 


Otwarcie ścieżki edukacyjnej Dziedzictwo łupku

W Polsce łupek jako materiał pokryciowy był mało znany i użytkowany. Powszechnie stosowano go na terenach dawnego zaboru pruskiego, gdzie w rejonie wydobycia tego surowca w Sudetach i na Śląsku, aż do powiatu raciborskiego, do dzisiaj można spotkać budynki kryte łupkiem. Jako pokrycie dachowe łupek zaczął się upowszechniać od I połowy XIX w. najpierw w południowo-zachodniej części Śląska. Sprzyjało temu występowanie złóż fillitowych łupków w Sudetach, gdzie wydobywano go m.in. w Złotnikach Lubańskich, w Górach Izerskich (Czerniawa Zdrój, Orłowice), w Górach Kaczawskich, w Witoszowie Górnym koło Świdnicy, w Jenkowie koło Jawora, w Kotlinie Kłodzkiej między Świeckiem a Czerwieńczycami, w Jarnołtówku i Pokrzywnej koło Głuchołaz oraz Chomiąży koło Głubczyc. Łupek na Śląsku wydobywano jeszcze po 1945 r. i do tej pory istnieją jego nieużytkowane kopalnie, ale nikt się nimi w Polsce nie interesuje. W przeciwieństwie do Czech nie doczekały się większych opracowań naukowych czy ścieżek dydaktycznych lub muzeum.

 

 

 

 


Fragment ekspozycji Muzeum Łupku

Renesans dzięki rozwojowi transportu
Dawniej do transportu łupku wykorzystywano drogi wodne. Rozwój kolei żelaznych oraz dróg kołowych spowodował po 1871 r. ogromną koniunkturę na łupek, której kres położyła I wojna światowa. Moda na dachy płaskie w II poł. XX w., kurczące się zasoby i przestarzałe metody wydobycia i obróbki spowodowały, że w latach 70. XX w. przemysł łupkowy prawie upadł. Do tego przyczynił się też rozwój płytek azbestowo-cementowych, które zastępowały na dachach łupek, ale okazały się jednak szkodliwe ze względu na użyty azbest.

Zapotrzebowanie na łupek do krycia dachów obiektów zabytkowych spowodowało m.in. odkrycie nowych nadziemnych złóż łupku w Hiszpanii i innych krajach oraz wskrzeszenie produkcji tego „żyjącego” pokrycia i coraz większe zainteresowanie nim inwestorów.

Łupek w dużych ilościach występował również na terenach przygranicznych w obecnych Czechach, gdzie pod koniec XIX w. istniały 52 aktywne zakłady trudniące się wydobywaniem i obróbką łupku, skąd transportowany był na całą Europę.

 

 

 

 


Jeszcze jeden eksponat w Muzeum

21 września 2013 r. w Czechach, w Bilá Holubice koło Opavy otwarto ścieżkę edukacyjną o długości 5 km pod nazwą Dédictví břidlice (Dziedzictwo łupku). Ścieżka obejmuje zamknięte kopalnie łupku między miejscowościami Zálužné – Mokřinky oraz Imaginarium z wykorzystaniem archiwalnych fotografii, filmów wideo oraz dźwięku. Otwarciu ścieżki towarzyszyło dwudniowe, międzynarodowe sympozjum, podczas którego wygłoszono 8 referatów na temat łupku.

Jest to druga już tego typu ścieżka w Czechach. Pierwszą otwarto w 2006 r. niedaleko Opavy w Budišov nad Budišovkou, gdzie znajduje się Muzeum břidlice (Muzeum Łupku), poświęcone wydobyciu, obróbce i różnorodnemu zastosowaniu łupku. Wszystkim zainteresowanym bliżej tym materiałem pokryciowym polecam zwiedzenie ww. muzeum i ścieżek.

Elżbieta Wijas-Grocholska

 

 

 

 

Źródło: Dachy, nr (167) 

 

 

PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

Aktualności

SunRoof, międzynarodowy startup tworzący dachy solarne 2w1 i technologię do zarządzania energią, nawiązał współpracę z Polskimi Hurtowniami ...

Polski rynek firm z sektora dekarskiego dynamicznie się rozwija. Rodzimi producenci proponują coraz to nowe technologie i produkty, które us...

Trybunał Sprawiedliwości potwierdził prawo Komisji Europejskiej do ustalania priorytetów w zakresie spraw z dziedziny konkurencji. Swoją dec...

Grupa PSB Handel S.A. śledzi ceny wiodących materiałów dla budownictwa oraz domu i ogrodu, co pozwala obserwować zmiany trendów, które oddaj...

Eksperci Akademii CREATON spotkali się już z ponad 450 dekarzami podczas 120 wizyt przeprowadzonych w ramach trwającej od maja V edycji akcj...

Ruukki Construction kontynuuje strategię rozwoju i inwestuje około 4 miliony euro w nową linię produkcyjną systemów rynnowych w swoim zakład...

Leksykon dachów

W budynkach bez stropów drewnianych oraz w celu uzyskania większej, wolnej przestrzeni pod dachem mają zastosowanie konstrukcje dachowe bez ...

  Podobno każdy człowiek rodzi się z jakimś darem bożym, który powinien w swoim życiu doczesnym odkryć i rozwinąć. W naszych czasach jest...

Jednym z wielu problemów dawnego budownictwa były odpowiedniej jakości dachy. Miały one bowiem chronić budynki nie tylko przed niekorzystnym...

  W odległych czasach największym szacunkiem cieszyli się ludzie starsi, tzw. starszyzna plemienna, prezentująca doświadczenie i wiedzę. ...

Dziś okna dachowe stanowią dopracowany technicznie element standardowego wykończenia budynku. Ich historia to około 150 lat pomysłów, techni...

Najbardziej znaną wieżą w naszej kulturze jest biblijna wieża Babel, która budowana przez ludzi miała sięgać nieba, za co Bóg ukarał ich, mi...