Sposoby zabezpieczania zapłaty należności w umowach o roboty budowlane

Ocena: 0
2070
W toku prowadzonej działalności gospodarczej przedsiębiorcy ponoszą ryzyko gospodarcze związane z brakiem pewności co do wypłacalności kontrahenta, z którym zawierają umowę na wykonanie określonych robót. Brak zapłaty wynagrodzenia za wykonane prace przy nieprawidłowym zabezpieczeniu swoich należności może uniemożliwić zaspokojenie należności wykonawcy oraz spowodować powstanie sporu na tle wykonania umowy, co powoduje odroczenie płatności wynikające z długotrwałego dochodzenia swoich roszczeń.
Ryzyko gospodarcze ma daleko idące skutki przede wszystkim w branży budowlanej, gdzie wiele firm kończy działalność z powodu niewypłacalności swoich kontrahentów, ewentualnie z powodu braku możliwości wyegzekwowania od kontrahentów swoich należności.

W toku wykonywania robót budowlanych sytuacja wykonawcy jest gorsza od sytuacji inwestora, gdyż wykonawca otrzymuje swoje wynagrodzenie dopiero po zrealizowaniu prac określonych umową oraz po ich odebraniu przez inwestora. Wykonawca ponosi zatem znacznie większe ryzyko, gdyż w toku realizacji prac nierzadko okazuje się, że wykonawca nie ma możliwości szybkiego wyegzekwowania należności od zleceniodawcy nawet, jeżeli prawidłowo wykonał zlecone mu prace.

Zdarza się również, że zleceniodawca okazuje się niewypłacalny i wykonawca nie ma możliwości wyegzekwowania swoich należności w pełnej wysokości, pomimo prawidłowego wykonania całości zleconych mu prac. Ponoszenie przez wykonawcę większego ryzyka gospodarczego powoduje, że dbałość o należyte zabezpieczenie swoich roszczeń wynikających z zawartych umów powinno być jednym z podstawowych celów każdego przedsiębiorcy.

Dochodzenie zapłaty przez podwykonawcę od inwestora
Jednym z najprostszych sposobów zabezpieczenia swoich roszczeń wynikających z umowy o roboty budowlane jest skorzystanie z regulacji zawartej w art. 6471 k.c. Jest to jednak możliwe tylko przy realizacji większych inwestycji, albowiem komentowana regulacja jest adresowana do podmiotów, które są podwykonawcą na danej inwestycji – tzn. nie mają zawartej umowy bezpośrednio z inwestorem, ale z generalnym wykonawcą lub którymś z dalszych wykonawców. Podstawową cechą regulacji określonej w art. 6471 k.c. jest zapewnienie podwykonawcy możliwości dochodzenia zapłaty za wykonane przez niego prace nie tylko od bezpośredniego zleceniodawcy, ale również od inwestora oraz każdego podmiotu zlecającego wykonanie prac naszemu zleceniodawcy (jeżeli jest ich więcej, niż tylko jeden inwestor).

Konstrukcja ta jest odmienna od zasad rządzących w typowych stosunkach gospodarczych. Na gruncie przepisów ogólnych o umowach, możemy domagać się zapłaty wyłącznie od podmiotu, z którym zawarliśmy stosowną umowę. Art. 6471 k.c. pozwala natomiast rozszerzyć tę odpowiedzialność również na inwestora danej inwestycji oraz każdy podmiot zlecający naszemu zleceniodawcy wykonanie prac na danej inwestycji. Skutkuje to zwiększeniem bezpieczeństwa dla podwykonawców na większych inwestycjach, albowiem mogą oni domagać się zapłaty nie tylko od swojego bezpośredniego zleceniodawcy, ale również od inwestora oraz innych podmiotów, które zleciły wykonanie prac naszemu zleceniodawcy.

Solidarna odpowiedzialność
Aby powstała solidarna odpowiedzialność inwestora za zobowiązania wykonawcy względem podwykonawcy inwestor musi wyrazić zgodę na zawarcie umowy pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą. Art. 6471 § 2 k.c. ustanawia jednak regułę, zgodnie z którą, jeżeli inwestor otrzyma umowę zawartą pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą wraz z częścią dokumentacji dotyczącą wykonania robót określonych w umowie oraz w terminie 14 dni nie zgłosi na piśmie sprzeciwu lub zastrzeżeń, uważa się, że wyraził zgodę na zawarcie tej umowy. W takim przypadku milczenie inwestora uważa się za wyrażenie zgody na zawarcie umowy. W przypadku poinformowania inwestora, że doszło do zawarcia umowy pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą, inwestor nie odpowiada tylko wówczas, gdy złoży skuteczny sprzeciw lub zastrzeżenia do zawartej umowy. Należy również podkreślić, że inwestorowi umowę może przesłać zarówno wykonawca, jak również podwykonawca.

Solidarna odpowiedzialność inwestora za zobowiązania wykonawcy wobec podwykonawcy polega na tym, że podwykonawca może dochodzić zapłaty należności zarówno od wykonawcy, jak również od inwestora według swojego wyboru. Podwykonawca może żądać zapłaty całości lub części należności od obydwu podmiotów łącznie lub od każdego z osobna, a zaspokojenie roszczenia podwykonawcy przez jeden z podmiotów zwalnia pozostały podmiot od obowiązku zapłaty.

Ustanowiona w art. 6471 k.c. regulacja dotycząca solidarnej odpowiedzialności inwestora jest prostym narzędziem prawnym pozwalającym na zmniejszenie ryzyka gospodarczego ponoszonego przez podwykonawcę. Minusem tego sposobu zabezpieczania umów jest możliwość łatwego uwolnienia się przez inwestora od odpowiedzialności poprzez złożenie w przewidzianym prawem terminie wyraźnego i pisemnego sprzeciwu na przesłaną mu umowę.

Gwarancja zapłaty z umowy o roboty
Innym sposobem zabezpieczenia roszczeń wynikających z umowy o roboty budowlane jest uzyskanie od inwestora gwarancji zapłaty za roboty budowlane, co jest uregulowane w art. 6491–6495 k.c. Udzielenie gwarancji zapłaty odbywa się w formie udzielenia gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, a także podobnych instrumentów, takich jak akredytywa bankowa lub poręczenie banku udzielone na zlecenie inwestora.

Istota regulacji z art. 6491 k.c. polega na możliwości żądania przez wykonawcę ustanowienia przez inwestora gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, w celu zabezpieczenia terminowej zapłaty umówionego wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych. W przypadku zgłoszenia takiego żądania przez wykonawcę inwestor ma bezwzględny obowiązek ustanowienia odpowiedniego zabezpieczenia. Ważnym elementem regulacji jest postanowienie, zgodnie z którym możliwości żądania ustanowienia gwarancji zapłaty za roboty budowlane nie można wyłączyć w umowie, a odstąpienie przez inwestora od umowy spowodowane żądaniem wykonawcy przedstawienia gwarancji zapłaty jest bezskuteczne. Ponadto wykonawca, po zgłoszeniu żądania udzielenia gwarancji zapłaty oraz braku jej udzielenia przez inwestora w terminie 45 dni lub dłuższym ustalonym przez strony, jest uprawniony do natychmiastowego odstąpienia od umowy z winy inwestora. Brak udzielenia gwarancji zapłaty w przypadku zgłoszenia takiego żądania przez wykonawcę jest równoznaczny z istnieniem przeszkody w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora. Powyższe regulacje mają zabezpieczać wykonawcę przez bezpodstawną odmową ustanowienia gwarancji zapłaty przez inwestora.

Wykonawca, inwestor, gwarant
Gwarancja zapłaty polega na tym, że na żądanie wykonawcy inwestor zawiera umowę z bankiem, zakładem ubezpieczeń lub inną instytucją finansową, nazywaną dalej gwarantem, który zobowiązuje się zapłacić na rzecz wykonawcy oznaczoną kwotę pieniężną w przypadku zgłoszenia takiego żądania przez wykonawcę. W przypadku udzielenia gwarancji zapłaty mamy zatem do czynienia ze stosunkami prawnymi pomiędzy trzema podmiotami. Pomiędzy inwestorem a wykonawcą zachodzi tzw. stosunek podstawowy, w którym wierzycielem stosunku podstawowego jest wykonawca uprawniony do zapłaty za wykonane roboty budowlane, a dłużnikiem stosunku podstawowego jest inwestor, zobowiązany do zapłaty wynagrodzenia na rzecz wykonawcy. Pomiędzy inwestorem a gwarantem zachodzi tzw. stosunek zlecenia gwarancji polegający na tym, że gwarant zobowiązuje się do udzielenia wykonawcy gwarancji, a inwestor zobowiązuje się do uiszczenia opłaty od gwarancji. Natomiast pomiędzy gwarantem a wykonawcą zachodzi tzw. stosunek gwarancji, który polega na przyjęciu przez wykonawcę dokumentu gwarancji wydanego przez gwaranta, co umożliwia wykonawcy skorzystanie z udzielonej gwarancji zapłaty.

Należy zauważyć, że wykonawca (beneficjent gwarancji) nie zawiera jakiejkolwiek umowy z gwarantem, a jedynie otrzymuje od niego dokument gwarancji uprawniający go do skorzystania z gwarancji zapłaty. W umowach gwarancji można również zawrzeć postanowienia, które umożliwiają wykonawcy uzyskanie od gwaranta ustalonej wcześniej sumy pieniężnej bez konieczności wykazywania przez wykonawcę, że należycie wykonał prace na rzecz inwestora, a inwestor zaakceptował te prace. W tzw. gwarancjach płatnych na pierwsze żądanie wystarczy, że wykonawca zażąda od gwaranta wypłaty oznaczonej kwoty pieniężnej i oświadczy, że nie otrzymał tej kwoty od inwestora.

Ustanowienie gwarancji zapłaty za roboty budowlane jest prostym narzędziem prawnym pozwalającym na zabezpieczenie należności wynikających z umowy o roboty budowlane. Gwarancja zapłaty pozwala również na proste zaspokojenie należności wykonawcy w sytuacji, gdy wykonawca należycie wykonał roboty budowlane, a inwestor bezpodstawnie wstrzymuje się z zapłatą należności.

Udzielenie przez gwaranta gwarancji zapłaty za roboty budowlane jest odpłatne, a koszty ustanowienia gwarancji pokrywają wykonawca i inwestor w równych częściach.

Gwarancja zapłaty jest skutecznym narzędziem prawnym umożliwiającym żądanie zapłaty należności za wykonane roboty bez konieczności prowadzenia długotrwałego postępowania sadowego i wykazywania prawidłowości wykonania prac. Należy podkreślić, że skorzystanie z gwarancji zapłaty jest również możliwe w sytuacji, gdy zleceniodawca kwestionuje prawidłowość wykonania prac i nie chce ich odebrać. W takiej sytuacji wykonawca nadal może uzyskać zapłatę z gwarancji, jednak w przypadku uzyskania zapłaty po nienależytym wykonaniu umowy ponosi odpowiedzialność za bezpodstawne zgłoszenie żądania zapłaty. Należy zatem zgłaszać żądanie zapłaty dopiero po należytym wykonaniu swojej części prac. Gwarancja zapłaty pozwala na zabezpieczenie się przed niewypłacalnością inwestora przynajmniej do kwoty odpowiedzialności gwaranta. Gwarancja bankowa jest bowiem udzielana przez niezależny od inwestora podmiot (bank, zakład ubezpieczeń lub inną instytucję finansową), który ma obowiązek dokonać zapłaty niezależnie od kondycji finansowej inwestora.

Inne zabezpieczenia
Oprócz powyższych sposobów zabezpieczeń istnieje również cały szereg innych sposobów zabezpieczeń, które w obrocie są nieco mniej popularne. Ich skuteczność i celowość ustanawiania są w głównej mierze uzależnione od indywidualnej sytuacji przedsiębiorców oraz charakteru wykonywanych robót. Przykładem innych rodzajów zabezpieczeń stosowanych w branży budowlanej są np. zabezpieczenie wekslowe, cesja wierzytelności z umów pomiędzy poszczególnymi podmiotami realizującymi daną inwestycję, przewłaszczenie na zabezpieczenie, zastrzeżenie własności materiałów budowlanych (w sytuacji, gdy wykonawca wykonuje roboty z własnych materiałów), szczegółowo uregulowane postanowienia umowne dotyczące kar umownych oraz inne.

Bartłomiej Król

Aplikant radcowski w kancelarii „Malinowski i Wspólnicy. Adwokaci
i radcowie prawni” Sp.p.,
www.wmalinowski.pl

Kancelaria specjalizuje się
w kompleksowej obsłudze prawnej podmiotów prowadzących działalność w branży budowlanej, w tym inwestorów, wykonawców, podwykonawców i innych podmiotów.


Źródło: Dachy, nr 2 (146) 2012
PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:
- Reklama -

Artykuły ekspertów

- Reklama -

Polecane firmy

Dachy - krok po kroku

Polecamy