Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja. Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.
Informacje dla dekarza, cieśli, blacharza, architekta, projektanta, konserwatora i inwestora. Błędy, usterki, wilgoć i zacieki. Budowa, remonty i naprawy. Dachy płaskie, zielone i skośne. Dachówki, blachodachówki, łupek, gont, folie, papy, blachy. Konstrukcje, materiały, wykonawstwo. Więźba dachowa, drewno i prefabrykaty. Kominy i obróbki. Okna dachowe. Narzędzia i urządzenia. Izolacje i wentylacja.

Nieunikniona wymiana pokryć

Ocena: 5
2516

 

Moda na wzory na pokryciach dachów, która zapanowała na przełomie XIX/XX w. spowodowała, że wzorzyste połacie dachu, zarezerwowane dotychczas dla wyjątkowych budowli sakralnych i świeckich, trafiły również pod tzw. strzechy czyli na wieś, zwłaszcza bogatą wieś śląską. Kolorowe, wzorzyste i ozdobne dachy z reguły znajdowały się na budynkach zamożnych chłopów, którzy m.in. w ten sposób podkreślali swój status społeczny.

 


Fot. 1. Nowa Wieś Królewska, dzisiaj dzielnica Opola

W niektórych wsiach występowało więcej tych ozdobnych dachów i zachowały się one do tej pory, mimo upływu już ponad stu lat. Przykładem może być Nowa Wieś Królewska (fot. 1), obecnie będąca dzielnicą Opola. W innych wsiach zdarzał się niekiedy tylko jeden taki dach i wśród jednakowej, szczytowej zabudowy rzucał się od razu w oczy, jak np. było to do niedawna w podopolskich Krzanowicach (fot. 2). Wśród parterowej zabudowy szczytowo ustawionych do drogi domów, pokrytych w zdecydowanej większości dachówką karpiówką koloru czerwonego, ten mieszkalno-gospodarczy dom pokryty tzw. bunclówką, czyli glazurowaną dachówką z Siegersdorfer Werke, widoczny był z daleka. Geometryczny wzór wykonany z dachówek koloru czerwonego, czarnego i białego znajdował się na części mieszkalnej budynku (fot. 3); na część gospodarczą użyto dachówek gorszego gatunku. Jeszcze niedawno dom ten zamieszkiwały dwie staruszki. Ich odejście spowodowało zmianę właściciela domu, a w konsekwencji remont domu i pokrycia dachu. Dobrze przynajmniej, że stara dachówka została starannie zdjęta celem jej odsprzedaży (fot. 4).

 

 


Fot. 2. Krzanowice - rodzynek wśród czerwonych dachów

 

 

 

 

 


Fot. 3. Wzór leży tylko na części mieszkalnej

 

 

 

 

 


Fot. 4. Stara dachówka bunclówka została starannie zdjęta. Może ktoś ją odkupi?

Te stare dachówki są używane na niektóre mniejsze obiekty nawiązujące do dawnej, regionalnej architektury. Materiał taki wykorzystano na Dworze Zawiszy w Dylakach, gdzie starą dachówką bunclówką pokryto bramę, studnię czy osobno stojące przy basenie WC, podkreślając specyficzny charakter kompleksu wypoczynkowego.

Przy remoncie dachu w Krzanowicach zachowano dawną więźbę dachową, ponieważ jak twierdzi wykonawca Adam Sytnik z Niemodlina, na zachodzie Europy obecnie zostawia się dawną więźbę, jeśli jest w dobrym stanie, a przy jej złym stanie wzmacnia się ją poprzez dodatkowe elementy. Na budynku w Krzanowicach więźba jest w bardzo dobrym stanie, ale została w dolnej części przedłużona dodatkowymi, dobitymi do starych, krokwiami pod katem większych okapów, ponadto zastosowano nowe łaty i ocieplenie zgodnie z nowymi tendencjami (fot. 5–6). Do krycia użyto cementowej dachówki koloru – niestety – czarnego, nad czym boleję, ponieważ coraz więcej stosuje się obecnie pokryć koloru czarnego, powodując zmianę krajobrazu kulturowego wsi śląskiej.

 

 

 

 

 


Fot. 5. Zdjęte pokrycie, widoczna więźba dachu w Krzanowicach

 

 

 

 

 


Fot. 6. Przedłużone okapy

Cegielnie śląskie (np. Thalera w Lewinie Brzeskim, Łosiowie i Szydłowie), bazujące na miejscowej glinie bogatej w tlenki żelaza, produkowały dachówki koloru czerwonego i kolor ten był dominujący na dachach śląskich. Dzisiaj nie ma już w centrum Krzanowic domu z dachem, który przyciągał wzrok swoją barwnością (fot. 7).

 

 

 

 


Fot. 7. Po zdjęciu kolorowego dachu pejzaż Krzanowic stracił sporo uroku

Niestety coraz więcej takich dachów, sfotografowanych i opisanych przeze mnie w książce „Wzory na połaciach wiejskich dachów” ulega rozbiórce. Sporadycznie zdarza się, żeby dawne dachy zostały na nowo przełożone z zachowaniem wzorów. W zasadzie napotkałam tylko dwa takie przypadki, we wsiach Dziekaństwo i Szczepanowice (fot. 8–9). Ich właściciele przerobili poddasza na użytkowe, podnosząc nawet ścianki kolankowe o kilkadziesiąt cm, ale dachy pokryli tą samą dachówką i w pierwotny sposób.

 

 

 

 


Fot. 8. Szczepanowie - chwalebny przykład przekładki dachu z zachowaniem starego materiału i wzoru

 

 

 

 


Fot. 9. Taki sam przykład ze wsi Dziekaństwo

Ktoś może mi zarzucić brak konsekwencji, ponieważ nie są to dachy koloru czerwonego. Powstające w II poł. XIX w. w zachodniej części Śląska cegielnie, bazujące na złożach gliny z domieszką wapieni, które po wypaleniu dają kolor żółtawy, przekształcając się w ogromne zakłady, np. Freiwaldau Schlesien (obecnie Gozdnica), Siegerdorfer Werke (obecnie Zebrzydowa) oraz Kodersdorfer Werke (obecnie w granicach Niemiec) produkowały ogromny asortyment wyrobów, używając różnokolorowych angob i glazury. To one zapoczątkowały wprowadzanie innych kolorów na śląskich pokryciach dachowych, ale ponieważ ich produkty były stosunkowo drogie, używali ich tylko najzamożniejsi.

Dawne wzory na połaciach dachów miały charakter czysto ozdobny, często z datą i inicjałami fundatora, ale równie często z ochronnym znakiem krzyża czy napisu nawiązującego do ochrony boskiej (Gott mit uns – Bóg z nami).

Chociaż widziałam już niejednokrotnie, że niektórzy sprzedawcy materiałów pokryciowych pokazują na reklamowych daszkach wzory z kolorowych dachówek (niestety, nie sfotografowałam), dotychczas osobiście nie spotkałam nowego prywatnego budynku mieszkalnego pokrytego dachówką tworzącą wzór. Moja wspomniana wyżej książka okazała się inspirująca dla młodego inwestora z Wolsztyna, który na swoim domu zażyczył sobie dachu z niewielkim wzorem (fot. 10).

 

 

 

 


Fot. 10. Rzadki przypadek nowego dachu pokrytego z wzorem

Natomiast coraz częściej, zapewne również za sprawą miesięcznika DACHY, spotyka się budynki, na których na połaciach dachów układa się napisy reklamowe mówiące o działalności, np. handlowej, z napisami Dachy, Dom towarowy itp., działalności gastronomicznej czy rozrywkowej (fot. 11).

a)

 

 

 


b)

 

 


c)

 

 


Fot. 11 . Reklamowe napisy na dachach, z daleka informujące o charakterze obiektu

Coraz częściej spotykam także nowo pokryte dachy kościołów, na których przewija się, dawniej nieistniejący, motyw krzyża łacińskiego. Wzór ten pojawia się często również na towarzyszących im plebaniach lub stodołach (fot. 12).

 

 

 


Fot. 12. Motyw krzyża na stodole wchodzącej w skład gospodarstwa plebanii

Elżbieta Wijas-Grocholska
Fot. Autorka

 

 

 

 

Źródło: Dachy, nr (188) 

 

 

PODZIEL SIĘ:
OCEŃ:

Aktualności

SunRoof, międzynarodowy startup tworzący dachy solarne 2w1 i technologię do zarządzania energią, nawiązał współpracę z Polskimi Hurtowniami ...

Polski rynek firm z sektora dekarskiego dynamicznie się rozwija. Rodzimi producenci proponują coraz to nowe technologie i produkty, które us...

Trybunał Sprawiedliwości potwierdził prawo Komisji Europejskiej do ustalania priorytetów w zakresie spraw z dziedziny konkurencji. Swoją dec...

Grupa PSB Handel S.A. śledzi ceny wiodących materiałów dla budownictwa oraz domu i ogrodu, co pozwala obserwować zmiany trendów, które oddaj...

Eksperci Akademii CREATON spotkali się już z ponad 450 dekarzami podczas 120 wizyt przeprowadzonych w ramach trwającej od maja V edycji akcj...

Ruukki Construction kontynuuje strategię rozwoju i inwestuje około 4 miliony euro w nową linię produkcyjną systemów rynnowych w swoim zakład...

Leksykon dachów

W budynkach bez stropów drewnianych oraz w celu uzyskania większej, wolnej przestrzeni pod dachem mają zastosowanie konstrukcje dachowe bez ...

  Podobno każdy człowiek rodzi się z jakimś darem bożym, który powinien w swoim życiu doczesnym odkryć i rozwinąć. W naszych czasach jest...

Jednym z wielu problemów dawnego budownictwa były odpowiedniej jakości dachy. Miały one bowiem chronić budynki nie tylko przed niekorzystnym...

  W odległych czasach największym szacunkiem cieszyli się ludzie starsi, tzw. starszyzna plemienna, prezentująca doświadczenie i wiedzę. ...

Dziś okna dachowe stanowią dopracowany technicznie element standardowego wykończenia budynku. Ich historia to około 150 lat pomysłów, techni...

Najbardziej znaną wieżą w naszej kulturze jest biblijna wieża Babel, która budowana przez ludzi miała sięgać nieba, za co Bóg ukarał ich, mi...